Κυριλατσός, κυριλούειν, Νίκαρος, Νικούιν

Από τη διαμάχη των δύο Κυρίλλων στη σημερινή αναμέτρηση για το χρίσμα του ΔΗΣΥ: η Ιστορία θυμίζει ότι άλλο να αναδεικνύεις υποψήφιο και άλλο να κρατάς την παράταξη μαζί του. Το 1916 το Κυριλλούδι διαδέχθηκε τον Κυρίλλατσο στον αρχιεπισκοπικό θρόνο της Κύπρου. Μια πρόταση αρκεί σήμερα για να περιγράψει τη διαδοχή. Είχε προηγηθεί, όμως, μια δεκαετία σύγκρουσης για το ποιος θα καταλάμβανε πρώτος τον θρόνο. Ο αντίπαλος έγινε διάδοχος. Η Ιστορία γύρισε σελίδα. Οι οπαδοί τι έκαναν με όσα, μέχρι προηγουμένως, θεωρούσαν αδιαπραγμάτευτα; Σε έναν τόπο με ανθρώπινη παρουσία πέραν των δώδεκα χιλιάδων χρόνων, περιορίζουμε συχνά τον ιστορικό ορίζοντα στις δεκαετίες που προλάβαμε να ζήσουμε. Τα δικά μας πάθη μοιάζουν πρωτοφανή, οι δικοί μας πρωταγωνιστές ανεπανάληπτοι. Μπερδεύουμε τα όρια της μνήμης μας με τα όρια της ανθρώπινης εμπειρίας. Ώσπου μια παλιά ιστορία μάς θυμίζει πόσο παλαιότερες είναι οι συνήθειες που αποδίδουμε αποκλειστικά στους συγχρόνους μας. Τον Μάιο του 1900 πέθανε ο Αρχιεπίσκοπος Σωφρόνιος. Είχε προηγηθεί, το 1899, ο θάνατος του Μητροπολίτη Πάφου Επιφανίου, χωρίς να πληρωθεί η έδρα του. Απέμεναν δύο μητροπολίτες, αμφότεροι Κύριλλοι και διεκδικητές της διαδοχής: ο Κιτίου Κύριλλος Παπαδόπουλος και ο Κυρηνείας Κύριλλος Βασιλείου. Η λαϊκή γλώσσα τούς ξεχώρισε από τη σωματική τους διάπλαση: Κυριλλάτσος ο μεγαλόσωμος Κιτίου, Κυριλλούδι ο μικρόσωμος Κυρηνείας. Γύρω τους συγκροτήθηκαν οι Κιτιακοί και οι Κυρηνειακοί. Όπως επισημαίνει ο Κωστής Κοκκινόφτας, τον πρώτο στήριζαν ιδιαίτερα νέοι επιστήμονες, σπουδασμένοι στα ελληνικά πανεπιστήμια, ενώ ο δεύτερος διέθετε ισχυρά ερείσματα στους παλαιότερους συντηρητικούς πολιτευτές και στα τοπικά τους δίκτυα. Η διεκδίκηση του θρόνου συνδέθηκε με τον ανταγωνισμό για την πολιτική καθοδήγηση της κοινότητας. Υπήρχε ουσιαστική διαφορά στρατηγικής. Οι Κιτιακοί υποστήριζαν ανυποχώρητη πίεση προς τη βρετανική διοίκηση για την Ένωση. Οι Κυρηνειακοί προέκριναν μετριοπαθέστερη προσέγγιση και σταδιακή επιδίωξη του ίδιου στόχου. Ο αρχιεπισκοπικός θρόνος είχε εθναρχικό βάρος. Πρόσωπα, κοινωνικά συμφέροντα και εθνικές προσδοκίες συναντήθηκαν, επομένως, σε μια αναμέτρηση που υπερέβη την εκκλησιαστική διαδικασία. Ένα δημοσίευμα φανερώνει πόσο μακριά είχε φθάσει η αντιπαράθεση. Την 1η Σεπτεμβρίου 1901 η εφημερίδα «Ευαγόρας» συνέδεε το Αρχιεπισκοπικό με τις βουλευτικές εκλογές και μιλούσε για «τη νίκη της εθνικής μερίδας και την ήττα της αντεθνικής». Το τεκμήριο παραθέτει ο ιστορικός Απόστολος Κουρουπάκης. Ο αντίπαλος είχε πάψει να εκπροσωπεί απλώς μια διαφορετική πολιτική εκτίμηση. Έπρεπε πλέον να υπερασπιστεί την ίδια την εθνική του νομιμοφροσύνη. Το 1908 το Οικουμενικό Πατριαρχείο εξέλεξε τον Κυρηνείας, αλλά οι αντιδράσεις εμπόδισαν την εγκαθίδρυσή του. Το 1909 εξελέγη ο Κυρίλλατσος ως Κύριλλος Β΄ και η οριστική συμφιλίωση ακολούθησε τον Φεβρουάριο του 1910. Το 1916, μετά τον θάνατό του, το Κυριλλούδι έγινε Κύριλλος Γ΄. Η εξέλιξη δεν ακυρώνει τις προηγούμενες διαφορές. Θέτει, όμως, ένα μέτρο στην απόλυτη βεβαιότητα με την οποία οι παρατάξεις κρίνουν τα πρόσωπα: εκείνος που σήμερα αποκλείεται μπορεί αύριο να καταλάβει τον ίδιο θρόνο. Περνούμε έναν αιώνα και κάτι. Ο «Νίκαρος» και το «Νικούιν», ο Νίκος Αναστασιάδης και ο Νίκος Χριστοδουλίδης, εμφανίζονται μαζί σε σατιρικούς διαλόγους της «Σημερινής» ήδη από το 2023. Η γλώσσα διατηρεί την ικανότητά της να μεγαλώνει και να μικραίνει πρόσωπα με μία κατάληξη. Η πολιτική διαδρομή προσθέτει στο χαμόγελο ένα παράδοξο. Ο Χριστοδουλίδης υπήρξε διευθυντής του Διπλωματικού Γραφείου του Αναστασιάδη, κυβερνητικός εκπρόσωπος και υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησής του. Διαδέχθηκε τον άνθρωπο δίπλα στον οποίο αναδείχθηκε, αλλά εξελέγη απέναντι στον επίσημο υποψήφιο του ΔΗΣΥ, Αβέρωφ Νεοφύτου. Η Προεδρία πέρασε σε έναν πρώην συνεργάτη του συναγερμικού Προέδρου. Η παράταξη βρέθηκε στην αντιπολίτευση. Ο διάδοχος βρέθηκε στο Προεδρικό· ο ΔΗΣΥ εξακολουθεί να αναζητεί τη δική του συνέχεια. Την 1η Σεπτεμβρίου 2026 η Αννίτα Δημητρίου ξεκαθάρισε ότι το κόμμα θα παρουσιάσει δική του πολιτική πρόταση για το 2028, αποκλείοντας τη στήριξη Χριστοδουλίδη. Η θέση της ηγεσίας δεν περιγράφει αυτομάτως την επιλογή κάθε συναγερμικού ψηφοφόρου. Η κομματική απόφαση καθορίζει την οργανωμένη πορεία· χρειάζεται, όμως, να πείσει και τον άνθρωπο που θα σταθεί μόνος πίσω από το παραβάν. Αυτή η εκκρεμότητα βρίσκεται πίσω από τη σημερινή αναμέτρηση για το προεδρικό χρίσμα, με τον Αβέρωφ Νεοφύτου και τον Γιώργο Παμπορίδη. Το ζητούμενο είναι ποιος μπορεί να εκφράσει τον ΔΗΣΥ και να διευρύνει την απήχησή του. Η αποδοχή μέσα στην παράταξη και η αποδοχή στο εκλογικό σώμα αποτελούν διαφορετικές δοκιμασίες. Η πρώτη κάλπη αναδεικνύει υποψήφιο. Η δεύτερη αποφασίζει αν η επιλογή του κόμματος μπορεί να γίνει επιλογή της κοινωνίας. Για τον Αβέρωφ, το ερώτημα είναι συγκεκριμένο: τι έχει αλλάξει ώστε να προσδοκά διαφορετικό αποτέλεσμα από εκείνο του 2023; Η επιμονή αποκτά πολιτική αξία όταν συνοδεύεται από διεύρυνση της εμπιστοσύνης. Από μόνη της πιστοποιεί την επιθυμία του υποψηφίου. Αντιστοίχως, ο Παμπορίδης οφείλει να δώσει περιεχόμενο στην ανανέωση που επικαλείται. Η λέξη «νέο» χρειάζεται κι αυτή αποδείξεις. Για την Αννίτα, η ουσιαστική δοκιμασία αρχίζει μετά την καταμέτρηση: αν ο νικητής θα διαθέτει ενωμένη παράταξη και αν ο ηττημένος θα αναγνωρίζει κοινό πολιτικό μέλλον μέσα σε αυτήν. Στις κοινές φωτογραφίες όλοι χωρούν ευκολότερα απ’ όσο χωρούν στις αποφάσεις της επόμενης ημέρας. Ο Αναστασιάδης έχει δηλώσει ότι όλοι οφείλουν να αποδεχθούν το αποτέλεσμα της εσωκομματικής διαδικασίας. Η αρχή θα δοκιμαστεί εκεί όπου οι προσωπικές επιρροές και προτιμήσεις καλούνται να υποχωρήσουν μπροστά στη συλλογική απόφαση. Το καταστατικό ορίζει πώς εκλέγεται ο υποψήφιος. Η πολιτική ηγεσία οφείλει να εξασφαλίσει ότι μαζί του θα πορευθεί και η παράταξη. Εδώ συναντά η σημερινή εμπειρία την ιστορία των δύο Κυρίλλων. Οι εποχές, οι θεσμοί και τα επίδικα διαφέρουν. Επανέρχεται, όμως, η δυσκολία μιας οργανωμένης κοινότητας να συμφιλιώσει τις προσωπικές αφοσιώσεις με μια αποδεκτή διαδικασία. Το Κυριλλούδι περίμενε και έγινε αρχιεπίσκοπος. Από αυτό δεν συνάγεται ότι η αναμονή δικαιώνει κάθε διεκδικητή. Προκύπτει ότι η κοινότητα χρειάζεται να συνεχίσει να ζει και μετά τη δικαίωση ή τη διάψευσή του. Ο «Νίκαρος» έχει γράψει το κεφάλαιό του. Το «Νικούιν» γράφει το δικό του από το Προεδρικό. Στην Πινδάρου αναζητείται ακόμη ποιος μπορεί να γράψει το επόμενο χωρίς να σκίσει τις σελίδες της παράταξης. Το 2023 ο ΔΗΣΥ είχε υποψήφιο, αλλά δεν είχε μαζί του όλους τους συναγερμικούς. Το ζητούμενο της επόμενης κάλπης είναι αν θα διορθώσει αυτή την απόσταση — ή αν θα εκλέξει απλώς ποιος θα αναλάβει να την ξαναμετρήσει. Πηγές: Κωστής Κοκκινόφτας, «Έγγραφα για το Αρχιεπισκοπικό Ζήτημα (1900–1910) από το Αρχείο του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων»/Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, «Αρχιεπισκοπικό ζήτημα»/Πεμπτουσία, «Το Αρχιεπισκοπικό Ζήτημα της Κύπρου – Ι»/Απόστολος Κουρουπάκης, «Καθημερινή», 18.12.2022/«Η Σημερινή της Κυριακής», 26.3.2023/Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, «Η Κύπρος μας», τεύχος 28, 2023/«Η Σημερινή», 1.9.2026/ρεπορτάζ για τη διεκδίκηση του προεδρικού χρίσματος του ΔΗΣΥ/Scientific Reports, «Palaeogenomic insights into the origins of early settlers on the island of Cyprus», 2024.