1820: Ο Γεωργιανός που γνώρισε τον Κυπριανό πριν από την 9η Ιουλίου
Επιστρέφοντας από την Ιερουσαλήμ, ο Γκιόργκι Αβαλισβίλι πέρασε από την Κύπρο. Το ημερολόγιό του διασώζει τη φιλοξενία του Κυπριανού και όσα παρατήρησε για την οθωμανική διοίκηση, έναν χρόνο πριν από τις εκτελέσεις της 9ης Ιουλίου. Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη Στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, στη Λευκωσία, ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός ασπάστηκε το Ευαγγέλιο και ζήτησε από τον ιερέα να το φέρει και στον ξένο επισκέπτη. Στη λειτουργία μνημονεύθηκε και το όνομά του. Ήταν ο Γκιόργκι Αβαλισβίλι, διπλωμάτης και συγγραφέας από τη Γεωργία. Το περιστατικό το κατέγραψε ο ίδιος. Ήταν το 1820. Ο Αβαλισβίλι είχε αναχωρήσει από την Τιφλίδα το προηγούμενο έτος. Είχε ήδη προσκυνήσει στην Ιερουσαλήμ όταν έφτασε στην Κύπρο. Οι ιερείς του Αγίου Λαζάρου τον επισκέφθηκαν για να τον καλωσορίσουν και από τη Λάρνακα ήρθε να τον συναντήσει ο ηλικιωμένος Μητροπολίτης Κιτίου Μελέτιος. Στη Λευκωσία, μετά τη λειτουργία, ο Κυπριανός πήγε στο κατάλυμα του επισκέπτη με τον μανδύα και την ποιμαντορική του ράβδο, συνοδευόμενος από κληρικούς και ψάλτες. Τους ευλόγησε, κάθισε και έβαλε τον Γεωργιανό δίπλα του. Ο περιηγητής έκρινε άξια καταγραφής ακόμη κι αυτή τη μικρή χειρονομία. Η μαρτυρία του έχει αξία και για όσα κατέγραψε έξω από τον ναό. Συνάντησε τον Αχμέτ Ρασίτ, ανώτερο αξιωματούχο της οθωμανικής διοίκησης, τον οποίο οι ντόπιοι γνώριζαν ως Γεωργιανό. Τον περιγράφει νέο, ευγενικό και πολύγλωσσο. Αναφέρει ακόμη τη βαριά φορολογία και τη δοκιμασία της Εκκλησίας, με ναούς και μονές που είχαν μετατραπεί σε τζαμιά. Από τον ίδιο άνθρωπο έχουμε λοιπόν και τη μαρτυρία της φιλοξενίας και την περιγραφή των συνθηκών μέσα στις οποίες αυτή προσφέρθηκε. Πριν από την αναχώρησή του, ο Κυπριανός τού χάρισε μια τυπωμένη στα ελληνικά ιστορία της Κύπρου. Ύστερα από αίτημα του περιηγητή, του έδωσε και συγχωρητικό γράμμα υπογεγραμμένο με κόκκινο μελάνι. Του παραχώρησε ακόμη το σκάφος του για να ταξιδέψει από την Κερύνεια προς την Ταρσό. Με αυτά τα εφόδια ο Γεωργιανός συνέχισε τον δρόμο του προς την πατρίδα του. Στις 9 Ιουλίου 1821 οι οθωμανικές αρχές απαγχόνισαν στη Λευκωσία τον Κυπριανό και αποκεφάλισαν τον Μελέτιο, τον Μητροπολίτη Πάφου Χρύσανθο και τον Μητροπολίτη Κυρηνείας Λαυρέντιο. Το ημερολόγιο μάς επιτρέπει να δούμε τον Κυπριανό και τον Μελέτιο λίγο πριν από τη δοκιμασία εκείνη, την ώρα που ασκούσαν τα καθήκοντά τους και υποδέχονταν έναν άνθρωπο από μακριά. Στις σελίδες του Αβαλισβίλι σώζεται έτσι μια Κύπρος όπου ένας Οθωμανός αξιωματούχος μπορούσε να δεχθεί με ευγένεια έναν ξένο και ο αρχιεπίσκοπος να τον υποδεχθεί δημόσια. Στην ίδια Λευκωσία, έναν χρόνο αργότερα, η οθωμανική διοίκηση έδειξε πόσο γρήγορα μπορούσαν να στενέψουν τα περιθώρια μέσα στα οποία ζούσε και δρούσε η κυπριακή κοινωνία. Σήμερα, όταν κρίνουμε μια εξουσία, συχνά επικαλούμαστε τις σχέσεις που επιτρέπει και τις ελευθερίες που ανέχεται όσο αισθάνεται ασφαλής. Η μαρτυρία του Αβαλισβίλι μάς βάζει μπροστά σε μια δυσκολότερη δοκιμασία. Τι αξία έχει η ανοχή μιας εξουσίας, όταν την ώρα που αισθάνεται ότι απειλείται μπορεί να κρεμάσει τον αρχιεπίσκοπο ενός τόπου και να εκτελέσει τους μητροπολίτες του; Πηγές: Γκιόργκι Αβαλισβίλι, Το ταξίδι από την Τιφλίδα στην Ιερουσαλήμ, επιμ. Ελένε Μετρεβέλι, Τιφλίδα 1967, σ. 262–280 / Γκιόργκι Ματσαρασβίλι, μελέτη για τις σχέσεις Κύπρου και Γεωργίας, σ. 21–25 / Εκκλησία της Κύπρου, «Διαχρονικότητα του μηνύματος της 9ης Ιουλίου». Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι Ιστοριοδίφης της Συλλογικής Μνήμης. Στο «Παλαιολόγιο» αναζητά στα ημερολόγια των περιηγητών τη ζωή της Κύπρου πριν από τις ημερομηνίες που έμειναν στην ιστορία.