Υφ. Πολιτισμού: Σχέδιο «ΝΟΣΤΟΣ» για διάσωση μαρτυριών, αρχείων και παραδόσεων

Την ανάγκη διαφύλαξης και ανάδειξης της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς των κατεχόμενων τόπων, καθώς και τη συνέχιση των προσπαθειών για την καταγραφή και διάσωση των μαρτυριών των ανθρώπων που έζησαν εκεί πριν από την τουρκική εισβολή, υπογράμμισε η Υφυπουργός Πολιτισμού Κλέα Χατζηστεφάνου Παπαέλληνα, κάνοντας αναφορά στο σχέδιο «ΝΟΣΤΟΣ». Μιλώντας σήμερα στα εγκαίνια της φωτογραφικής έκθεσης «Μνήμες Κατεχόμενης Γης», η οποία πραγματοποιείται στην Πάφο, η Υφυπουργός ανέφερε ότι η διαφύλαξη της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς των κατεχόμενων περιοχών αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για το Υφυπουργείο Πολιτισμού. Στο πλαίσιο αυτό, ανακοίνωσε ότι μέσω του χορηγικού Σχεδίου «ΝΟΣΤΟΣ», με συνολικό προϋπολογισμό 100.000 ευρώ για το 2026, ενισχύονται δράσεις για τη συλλογή και καταγραφή μαρτυριών, τη διατήρηση ιστορικών αρχείων, καθώς και την ανάδειξη παραδόσεων και εθίμων των κατεχόμενων τόπων. Ιδιαίτερη έμφαση, όπως ανέφερε, δίνεται στην καταγραφή των βιωμάτων της γενιάς που γνώρισε τη ζωή στα κατεχόμενα πριν από το 1974, ώστε οι προσωπικές μαρτυρίες και εμπειρίες να διασωθούν και να μεταφερθούν στις επόμενες γενιές. Η Υφυπουργός σημείωσε παράλληλα ότι το Υφυπουργείο στηρίζει και το «Σχέδιο Ενίσχυσης Περιοδικών Εκδόσεων Κατεχόμενων Δήμων και Κοινοτήτων», το οποίο αποσκοπεί στη συνέχιση εκδόσεων που διατηρούν ζωντανή τη σχέση των εκτοπισμένων με τις κοινότητές τους και καταγράφουν στοιχεία της ιστορίας και της πολιτιστικής τους ζωής. «Η ιστορία της κατεχόμενης γης μας αφορά ολόκληρο τον κυπριακό λαό» Αναφερόμενη στην έκθεση «Μνήμες Κατεχόμενης Γης», η κ. Χατζηστεφάνου Παπαέλληνα τόνισε ότι η πραγματοποίησή της για πρώτη φορά στην Πάφο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δίνει τη δυνατότητα στους κατοίκους της πόλης και της επαρχίας να γνωρίσουν καλύτερα τους κατεχόμενους τόπους και την ιστορία τους. Υπογράμμισε ότι τέτοιες πρωτοβουλίες θα πρέπει να φτάνουν σε κάθε γωνιά της ελεύθερης Κύπρου, καθώς, όπως σημείωσε, η ιστορία της κατεχόμενης γης αφορά ολόκληρο τον κυπριακό λαό. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις προγραμματισμένες επισκέψεις σχολείων στην έκθεση, επισημαίνοντας ότι οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν πτυχές της ζωής στις κατεχόμενες περιοχές και να κατανοήσουν καλύτερα τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής και του εκτοπισμού. «Θέλουμε τα παιδιά μας να γνωρίζουν την Κερύνεια, την Αμμόχωστο, τη Μόρφου και όλους τους κατεχόμενους τόπους μας, ώστε η ιστορία τους να συνεχίσει να μεταδίδεται στις επόμενες γενιές», ανέφερε. «Η παρέλευση του χρόνου δεν αναιρεί την ιστορική αλήθεια», πρόσθεσε Στον χαιρετισμό της, η Υφυπουργός, η οποία αναφέρθηκε και στη δική της προσφυγική καταγωγή, τόνισε ότι οι αναμνήσεις από τα σπίτια, τις γειτονιές, τις εκκλησίες και τα σχολεία των κατεχόμενων περιοχών παραμένουν ζωντανές για χιλιάδες εκτοπισμένους. Όπως ανέφερε, 52 χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, η συνεχιζόμενη κατοχή εξακολουθεί να αποτελεί «ανοιχτή πληγή» για την Κύπρο, υπογραμμίζοντας ότι η παρέλευση του χρόνου δεν αναιρεί την ιστορική αλήθεια ούτε καθιστά αποδεκτά τα τετελεσμένα της εισβολής και του βίαιου εκτοπισμού. Έκανε ιδιαίτερη αναφορά σε κατεχόμενους δήμους και κοινότητες, όπως ο Καραβάς, η Λάπηθος, η Άσσια, η Λύση, το Δίκωμο και ο Μαραθόβουνος, σημειώνοντας ότι κάθε κατεχόμενος τόπος έχει τη δική του ιστορία, τις παραδόσεις και τους ανθρώπους του. «Η πολιτιστική τους κληρονομιά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής συνέχειας της Κύπρου», ανέφερε. Μαρτυρίες, φωτογραφίες και ιστορικά τεκμήρια Η έκθεση «Μνήμες Κατεχόμενης Γης» παρουσιάζει, μέσα από θεματικά περίπτερα, ιστορικά εκθέματα, φωτογραφικό και οπτικοακουστικό υλικό, καθώς και μαρτυρίες ανθρώπων, τη ζωή, τις παραδόσεις και την πολιτιστική φυσιογνωμία των κατεχόμενων δήμων και κοινοτήτων. Η Υφυπουργός συνεχάρη την Ένωση Κατεχόμενων Δήμων και την Επιτροπή Κατεχόμενων Κοινοτήτων για τη διαχρονική τους προσφορά και τις προσπάθειες διατήρησης της ιστορίας των κατεχόμενων τόπων, ενώ ευχαρίστησε όλους όσοι συνέβαλαν στη διοργάνωση της έκθεσης και στη συγκέντρωση του υλικού. Κλείνοντας, εξέφρασε την προσδοκία των προσφύγων για επιστροφή στις πατρογονικές τους εστίες και τόνισε ότι η Πολιτεία έχει χρέος να συνεχίσει τις προσπάθειες για τον τερματισμό της τουρκικής κατοχής, την αποκατάσταση των δικαιωμάτων των εκτοπισμένων και την απελευθέρωση και επανένωση της πατρίδας. Με την ομιλία της, η κ. Χατζηστεφάνου Παπαέλληνα κήρυξε την έναρξη της έκθεσης «Μνήμες Κατεχόμενης Γης». Μηνύματα μνήμης, ιστορίας και διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς των κατεχόμενων περιοχών έστειλαν οι Δήμαρχοι και δημοτικοί σύμβουλοι των κατεχόμενων Δήμων της Κύπρου, στο πλαίσιο της έκθεσης που πραγματοποιείται στην Πάφο, με αφορμή την αντικατοχική εκδήλωση για καταδίκη της ανακήρυξης του ψευδοκράτους το 1983. Ο Δήμαρχος του κατεχόμενου Δήμου Λύσης, Ανδρέας Καουρής, ανέφερε ότι αποτελεί καθημερινή ευθύνη και υποχρέωση να υπενθυμίζεται η κατοχή και το γεγονός ότι η γενέτειρα των προσφύγων, η Λύση, παραμένει τουρκοκρατούμενη. «Θέλουμε να κρατήσουμε τη μνήμη ζωντανή, αλλά για να γίνει αυτό πρέπει μέσα από συγκεκριμένες εκδηλώσεις να μεταφέρουμε αυτά που ζήσαμε, αυτά που είδαμε ως πρόσφυγες», σημείωσε. Τόνισε παράλληλα ότι «είμαστε πρόσφυγες και αυτό δεν πρέπει να φοβόμαστε να το λέμε προς κάθε κατεύθυνση». Η Δήμαρχος Ακανθούς, Ελένη Χατζημιχαήλ, αναφέρθηκε στην προσπάθεια των κατεχόμενων Δήμων να φέρουν τα παιδιά που επισκέπτονται τις εκθέσεις σε επαφή με την κατεχόμενη γη, και ιδιαίτερα με την Ακανθού και το Κελλαλόχωρι. Όπως ανέφερε, πρόκειται για έναν Δήμο με ιστορία από το 1808, με πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, σημαντικά μνημεία και ιδιαίτερη βιοποικιλότητα. Στόχος, όπως είπε, είναι οι μαθητές να γνωρίσουν τι σημαίνει η σύληση της πολιτιστικής κληρονομιάς, μέσα και από τη μετατροπή εκκλησιών σε τζαμιά. «Αναζητούμε τον αμοιβαίο σεβασμό», ανέφερε. Η κ. Χατζημιχαήλ αναφέρθηκε επίσης στα κεντήματα που δημιούργησαν γυναίκες μέσα στα τσαντίρια μετά τον ξεριζωμό, παρουσιάζοντας παράλληλα δύο προσωπικά της προσκλητήρια γάμου. Στο πρώτο προσκλητήριο αναγράφεται ότι ο γάμος της θα πραγματοποιούνταν στην Ακανθού στις 25 Αυγούστου 1974, μόλις έντεκα ημέρες πριν από την ημερομηνία κατά την οποία εγκατέλειψαν την περιοχή. Ο γαμπρός, όπως ανέφερε, υπηρετούσε τότε στον στρατό και ήταν τραυματίας. Ακολούθησε το δεύτερο προσκλητήριο του γάμου της με τον ίδιο άνδρα, γεγονός που χαρακτήρισε ως μια «κωμικοτραγική» κατάσταση που αποτυπώνει τις ανατροπές που επέφερε η εισβολή στις ζωές των ανθρώπων. Η δημοτική σύμβουλος του κατεχόμενου Δήμου Ακανθούς, Σωτηρούλα Σωκράτους, ανέφερε ότι η μνήμη των κατεχομένων είναι ιδιαίτερα έντονη μέσα από την εκδήλωση, η οποία πραγματοποιείται στην Πάφο. Στην ανάγκη μεταλαμπάδευσης της αγάπης για την κατεχόμενη γη στις νεότερες γενιές αναφέρθηκε η δημοτική σύμβουλος Ηλιάδα Πασάτου. Η Δήμαρχος του κατεχόμενου Δήμου Λαπήθου, Σούλα Μουρετού, αναφέρθηκε στη διοργάνωση της εκδήλωσης από τους εννέα κατεχόμενους Δήμους της Κύπρου, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ανάδειξης της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς των κατεχομένων. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην πολιτιστική παράδοση της Λαπήθου, την οποία χαρακτήρισε ως τη μεγαλύτερη πόλη της Επαρχίας Κερύνειας σε πληθυσμό και έκταση. Μίλησε, μεταξύ άλλων, για τη Λαπηθιώτικη δαντέλα, την οποία χαρακτήρισε ως μία από τις πιο λεπτεπίλεπτες δαντέλες, καθώς και για τα μεταξωτά που κεντούσαν με το ξυφτίτο της Λαπήθου, την αγγειοπλαστική και κεραμική, τη μαχαιροποιία και τα τσακούδια. Αναφέρθηκε ακόμη στην ξυλογλυπτική, τη μεταξουργία και άλλες παραδοσιακές τέχνες της περιοχής. Ο Δήμαρχος της κατεχόμενης Κυθρέας, Μάριος Ζαμπακίδης, αναφέρθηκε στη σημασία της έκθεσης, η οποία πραγματοποιείται για πρώτη φορά στην Πάφο. Όπως είπε, μέσα από την έκθεση δίνεται η ευκαιρία να παρουσιαστούν κειμήλια που έφεραν μαζί τους ως πρόσφυγες από την Κυθρέα και να γνωρίσουν οι νεότερες γενιές την ιστορία, τον πολιτισμό και τις παραδόσεις των κατεχόμενων χωριών και κωμοπόλεων της Κύπρου. Η έκθεση και οι δράσεις των κατεχόμενων Δήμων αποτελούν μια προσπάθεια διατήρησης της μνήμης και μεταφοράς της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς στις νεότερες γενιές, με τους εκπροσώπους των κατεχόμενων Δήμων να υπογραμμίζουν την ανάγκη η γνώση της κατεχόμενης γης να παραμένει ζωντανή. Πηγή: ΚΥΠΕ