1967: Ο θηροφύλακας που πέρασε τον Ντενκτάς για λαθροθήρα

Ο Ραούφ Ντενκτάς μπήκε κρυφά στην Κύπρο με βάρκα και συνελήφθη στην Καρπασία. Δώδεκα ημέρες αργότερα, ύστερα από παρέμβαση του ΟΗΕ, έφυγε για την Τουρκία με τακτική πτήση των Κυπριακών Αερογραμμών. Τα τουρκικά πρωτοσέλιδα κατέγραψαν την αλλαγή μέσα σε δύο τίτλους. «Ζητήσαμε την επιστροφή του» και «Ο Ντενκτάς στην Άγκυρα». Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη «Τσαούση, πάνω τους!» φώναξε ο θηροφύλακας Αντώνης Χριστοδούλου. Ήταν μόνος. Απέναντί του είχε τρεις ένοπλους άνδρες, τους οποίους πέρασε για λαθροθήρες. Εκείνοι, ακούγοντας τη φωνή του, τράπηκαν σε φυγή. Ο Χριστοδούλου έσπευσε στον Άγιο Θεόδωρο της Καρπασίας για βοήθεια. Ήταν το πρωί της 31ης Οκτωβρίου 1967. Ένας από τους τρεις άνδρες ήταν ο Ραούφ Ντενκτάς. Η Αστυνομία και η Εθνική Φρουρά συνέλαβαν τους τρεις άνδρες, που είχαν κρυφτεί σ’ έναν θάμνο. Όταν τους μετέφεραν στο χωριό, ένας δάσκαλος αναγνώρισε τον Ντενκτάς, που φορούσε μαύρη ναυτική φανέλα και μπερέ. Οι άλλοι δύο ήταν ο Οσμάν Ετζάν Κονούκ και ο Ερόλ Ιμπραχήμ. Σύμφωνα με πληροφορίες που είχαν τότε διαρρεύσει από την Αστυνομία, προορισμός τους ήταν η ακτή κοντά στο Μακένζι της Λάρνακας. Η βάρκα τούς είχε βγάλει στην Καρπασία. Ο Ντενκτάς ήταν ήδη πρόεδρος της Τουρκοκυπριακής Κοινοτικής Συνέλευσης και ζούσε στην Τουρκία από το 1964. Η έκθεση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Ου Θαντ, καταγράφει τις δύο θέσεις για την απουσία του. Ο Ντενκτάς υποστήριζε ότι η κυπριακή κυβέρνηση τον κρατούσε στην πράξη εξόριστο. Η κυβέρνηση απαντούσε ότι μπορούσε να επιστρέψει, αλλά θα αντιμετώπιζε ποινικές κατηγορίες. Η ίδια έκθεση αναφέρει ότι στις 31 Οκτωβρίου μπήκε κρυφά στην Κύπρο διά θαλάσσης και συνελήφθη λίγο μετά την αποβίβαση. Το ανακοινωθέν της Κυπριακής Δημοκρατίας προσέθετε ότι, κατά την ανάκριση, ο Ντενκτάς είχε πει πως ήρθε σε μυστική αποστολή για να εφαρμόσει οδηγίες της τουρκικής κυβέρνησης. Ο Ντενκτάς μεταφέρθηκε στη Λευκωσία και τέθηκε υπό οκταήμερη κράτηση για τις ανακρίσεις. Μέσω Τουρκοκύπριου δικηγόρου έστειλε μήνυμα στην κοινότητά του ότι ήταν καλά και ζήτησε αυτοσυγκράτηση. Στο μεταξύ, η τουρκοκυπριακή ηγεσία και η Άγκυρα ζητούσαν τη μεσολάβηση του ΟΗΕ. Πρώτη τους επιδίωξη ήταν να αφεθεί ελεύθερος και να περάσει στον τουρκοκυπριακό τομέα της Λευκωσίας. Η δεύτερη ήταν να επιστρέψει στην Τουρκία. Στις 2 Νοεμβρίου η τουρκική Cumhuriyet έβαλε στο πρωτοσέλιδό της τον τίτλο «Ζητήσαμε την επιστροφή του Ντενκτάς». Με το πρώτο πληθυντικό, η εφημερίδα μετέφερε στον αναγνώστη το αίτημα της Άγκυρας ως δική τους υπόθεση. Πάνω από τον τίτλο έγραφε ότι οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις είχαν τεθεί σε συναγερμό ύστερα από τελεσίγραφο Τουρκοκυπρίων μαχητών. Έδινε επίσης μια διαφορετική χρονολογία για την αποβίβαση. Την τοποθετούσε στις 21 Οκτωβρίου, δέκα ημέρες πριν από τη σύλληψη. Στην έκθεση του ΟΗΕ, η αποβίβαση και η σύλληψη έγιναν την ίδια μέρα. Στις 12 Νοεμβρίου 1967, ύστερα από παρεμβάσεις του ΟΗΕ στη Λευκωσία και στη Νέα Υόρκη, η κυπριακή κυβέρνηση έστειλε και τους τρεις άνδρες στην Τουρκία με τακτική πτήση των Κυπριακών Αερογραμμών και ακύρωσε τα κυπριακά διαβατήριά τους. Η Son Baskı έδωσε την επομένη τη διαδρομή. Ο Ντενκτάς έφτασε πρώτα στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί συνέχισε για την Άγκυρα. «Η δωδεκαήμερη κράτηση έληξε ξαφνικά», έγραφε η εφημερίδα πάνω από τον τίτλο της άφιξης. Την ίδια μέρα η Yeni İstanbul τον παρουσίαζε ως «Τούρκο ηγέτη» και πρόβαλλε τη δική του αφήγηση για την κράτηση. Ο Ντενκτάς έλεγε ότι τον ανέκριναν διαρκώς σε στρατιωτικό αρχηγείο και κατόπιν τον μετέφεραν σε πολιτική φυλακή. Κάτω από τον τίτλο για την άφιξή του στην Άγκυρα, η εφημερίδα έβαλε μια δήλωσή του που έδινε άλλο βάρος στην είδηση. «Λυπάμαι που δεν μπόρεσα να ξανασμίξω με τους Τούρκους της Κύπρου». Η υπόθεση που είχε αρχίσει με μια βάρκα στην Καρπασία έκλεισε με τρεις θέσεις σε επιβατικό αεροπλάνο. Τρεις μέρες αργότερα, στις 15 Νοεμβρίου, η κρίση στην Κοφίνου έφερνε την Κύπρο αντιμέτωπη με νέα απειλή τουρκικής επέμβασης. Ο θηροφύλακας είχε λίγα δευτερόλεπτα να αποφασίσει τι θα έκανε. Η κυβέρνηση είχε δώδεκα ημέρες. Όταν αποφάσισε να στείλει τον Ντενκτάς πίσω στην Τουρκία, τι βάρυνε περισσότερο, η υπόθεση που είχε στα χέρια της ή η κρίση που μπορούσε να ξεσπάσει αν τον κρατούσε; Πηγές: ΟΗΕ, έκθεση του γενικού γραμματέα για την Κύπρο, S/8286, παρ. 87–89./Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, ανακοινωθέν της 31ης Οκτωβρίου 1967./ Βουλή των Αντιπροσώπων, Πόρισμα Επιτροπής για τον Φάκελο της Κύπρου./ Πέτρος Παπαπολυβίου, «Πενήντα χρόνια από τη σύλληψη του Ραούφ Ντενκτάς»./ Cumhuriyet, πρωτοσέλιδο της 2ας Νοεμβρίου 1967./ Son Baskı και Yeni İstanbul, πρωτοσέλιδα της 13ης Νοεμβρίου 1967. Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι Ιστοριοδίφης της Συλλογικής Μνήμης. Αναζητεί στα αρχεία και στις μαρτυρίες των ανθρώπων του τόπου τις κυπριακές ιστορίες που χωρούν σε μια γραμμή στα επίσημα χρονικά.