Κομισιόν: Στήριξη στο σχέδιο Ελλάδας & 4 χωρών για κέντρο απελάσεων σε Ρουάντα
Την πρωτοβουλία των πέντε κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, για τη δημιουργία του πρώτου πιλοτικού κόμβου επιστροφών (return hub) στη Ρουάντα χαιρέτισε σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, λίγες ώρες πριν από την επίσημη παρουσίαση του σχεδίου στη Βιέννη. «Χαιρετίζουμε την πρωτοβουλία και παρακολουθούμε στενά τις προπαρασκευαστικές εργασίες των πέντε κρατών-μελών για τη δημιουργία ενός τέτοιου κόμβου επιστροφών», τόνισε ο εκπρόσωπος της Κομισιόν Μάρκους Λάμερτ σημειώνοντας ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει την προσεκτική προετοιμασία που έχει προηγηθεί, μεταξύ άλλων, ως προς τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη στενή συνεργασία με οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών. Όπως υπογράμμισε, η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των επιστροφών αποτελεί προτεραιότητα της Επιτροπής, ενώ οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες παρέχουν στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα δημιουργίας κόμβων επιστροφών σε τρίτες χώρες, με πλήρη σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο. Η πρωτοβουλία της Ελλάδας, της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Δανίας και της Ολλανδίας αφορά συγκεκριμένα τη μεταφορά στη Ρουάντα υπηκόων τρίτων χωρών, που δεν διαθέτουν πλέον δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Δεν πρόκειται, συνεπώς, για μεταφορά αιτούντων άσυλο προκειμένου να εξεταστούν εκεί οι αιτήσεις τους, όπως προέβλεπαν προηγούμενο σχετικό βρετανικό σχέδιο και η αντίστοιχη συμφωνία του Λονδίνου με τη Ρουάντα, αλλά για πρόσωπα σε βάρος των οποίων έχουν εκδοθεί αποφάσεις επιστροφής. Σύμφωνα με πληροφορίες, το πιλοτικό πρόγραμμα αναμένεται να αφορά αρχικά μερικές εκατοντάδες ανθρώπους, ενώ οι διαπραγματεύσεις με τη Ρουάντα αποσκοπούν στην οριστικοποίηση της σχετικής συμφωνίας στις αρχές του 2027, με στόχο την έναρξη της λειτουργίας του κόμβου μέσα στο ίδιο έτος. Παράλληλα, το σχέδιο προβλέπει ανοιχτές εγκαταστάσεις και όχι, κέντρα κράτησης, καθώς οι μεταφερόμενοι θα μπορούν, σύμφωνα με τον υπό διαμόρφωση σχεδιασμό, να κυκλοφορούν ελεύθερα στη Ρουάντα, να διαθέτουν άδεια παραμονής και ενδεχομένως να ενταχθούν στην τοπική αγορά εργασίας, ενώ θα εξετάζεται η δυνατότητα επιστροφής τους στις χώρες καταγωγής τους. Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα για τη διάρκεια της παραμονής τους και κυρίως για το καθεστώς όσων δεν θα είναι τελικά δυνατό να επαναπατριστούν. Τι προβλέπει ο νέος κανονισμός Η πρωτοβουλία στηρίζεται στον νέο Κανονισμό Επιστροφών (ΕΕ) 2026/2280, που τέθηκε σε ισχύ στις 16 Οκτωβρίου 2026. Το άρθρο 14, το οποίο εφαρμόζεται ήδη, επιτρέπει δηλαδή στα κράτη-μέλη να συνάπτουν συμφωνίες με τρίτες χώρες για τη μεταφορά προσώπων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε., ακόμη και εάν δεν διαθέτουν προηγούμενο δεσμό με τη χώρα υποδοχής. Η δυνατότητα αυτή συνοδεύεται από συγκεκριμένες νομικές προϋποθέσεις, με βασικότερη την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης (non-refoulement), η οποία απαγορεύει την επιστροφή προσώπων σε χώρες όπου κινδυνεύουν να υποστούν διώξεις, βασανιστήρια ή άλλες σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους. Οι σχετικές συμφωνίες πρέπει να καθορίζουν τις συνθήκες μεταφοράς και παραμονής, τις υποχρεώσεις των εμπλεκόμενων κρατών και τις εγγυήσεις προστασίας των μεταφερόμενων. Προβλέπεται επίσης ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για την τύχη όσων δεν μπορούν τελικά να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους. Από τη συγκεκριμένη δυνατότητα μεταφοράς σε τρίτες χώρες εξαιρούνται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Ο πιθανός ρόλος της Frontex Ενα ακόμη ζήτημα αφορά την ενδεχόμενη εμπλοκή της Frontex στη λειτουργία των κόμβων επιστροφών. Ο ευρωπαϊκός οργανισμός συνοριοφυλακής θα μπορούσε να αναλάβει ενισχυμένο επιχειρησιακό ρόλο, εφόσον εγκριθεί η αναθεώρηση της εντολής του. Συγκεκριμένα, η πρόταση που παρουσίασε η Κομισιόν στις 27 Οκτωβρίου προβλέπει διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Frontex, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας υποστήριξης επιχειρήσεων επιστροφής από μία τρίτη χώρα προς άλλη. Μια τέτοια αρμοδιότητα θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Ρουάντας, εφόσον οι μεταφερόμενοι χρειαστεί στη συνέχεια να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους. Ωστόσο, η αναθεωρημένη εντολή δεν έχει ακόμη εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένος επιχειρησιακός ρόλος του οργανισμού στο πιλοτικό σχέδιο της Ρουάντας. Το ζήτημα της χρηματοδότησης Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρίνισε εκ νέου σήμερα ότι το κόστος δημιουργίας και λειτουργίας των κόμβων επιστροφών βαρύνει κατ’ αρχήν τα συμμετέχοντα κράτη-μέλη. Δεν απέκλεισε, ωστόσο, τη δυνατότητα ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής στήριξης για συνοδευτικά μέτρα, εφόσον υποβληθούν σχετικά αιτήματα, τα οποία θα εξεταστούν κατά περίπτωση. Όμως ο εκπρόσωπος της Κομισιόν δεν διευκρίνισε τι ακριβώς θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τα μέτρα αυτά. Η σημερινή παρουσίαση στη Βιέννη αναμένεται να αποσαφηνίσει το χρονοδιάγραμμα του εγχειρήματος, τον επιμερισμό του κόστους μεταξύ των πέντε χωρών και το ενδεχόμενο οικονομικό ή άλλο αντάλλαγμα προς τη Ρουάντα. Πάντως, κρίσιμη παράμετρος παραμένει επίσης ο τρόπος με τον οποίο θα διασφαλίζεται στην πράξη η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των μεταφερόμενων, καθώς και ποιος θα αναλάβει την ευθύνη για την ανεξάρτητη παρακολούθηση της εφαρμογής της συμφωνίας. Πηγή: kathimerini.gr