1973 Πολυτεχνείο: 8 μέρες ως την ανατροπή, 8 μήνες ως το πραξικόπημα

sigmalive.com · world
Full story

Ioannidis removed Papadopoulos from power in Athens. Eight months after the Polytechnic events, tanks were sent against Makarios, who survived. The junta collapsed four days after Turkish forces landed in Cyprus. Diomidis Komninos had been shot and killed hours before a tank broke through the Polytechnic gate.

Ο Ιωαννίδης έριξε τον Παπαδόπουλο στην Αθήνα και οκτώ μήνες μετά το Πολυτεχνείο έστειλε τα άρματα κατά του Μακαρίου. Ο Μακάριος επέζησε. Η Χούντα κατέρρευσε τέσσερις ημέρες μετά την τουρκική απόβαση στην Κύπρο. Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη Όταν το άρμα έριξε την πύλη του Πολυτεχνείου, ο Διομήδης Κομνηνός ήταν ήδη νεκρός. Τον είχαν πυροβολήσει λίγες ώρες νωρίτερα, το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου 1973, στη συμβολή της Αβέρωφ με τη Μάρνη. Ήταν δεκαεπτά χρονών, Κύπριος μαθητής στην Αθήνα. Σύμφωνα με μαρτυρίες, βρισκόταν στον δρόμο και βοηθούσε στη μεταφορά τραυματιών. Η έρευνα του ιστορικού Λεωνίδα Καλλιβρετάκη αποδίδει τα πυρά σε άνδρες της φρουράς του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Το ξημέρωμα της 17ης Νοεμβρίου η δικτατορία κατέστειλε την εξέγερση. Οκτώ μέρες αργότερα, στις 25 Νοεμβρίου, ο ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Έπεσε μαζί του η κυβέρνηση του Σπύρου Μαρκεζίνη και τερματίστηκε η απόπειρα ελεγχόμενης πολιτικής μετάβασης που είχε δρομολογήσει. Στην Προεδρία τοποθετήθηκε ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης. Τις αποφάσεις τις έπαιρνε ο Ιωαννίδης. Το Πολυτεχνείο είχε φανερώσει την έκταση της αντίστασης στη δικτατορία. Στην κορυφή της, στο μεταξύ, είχε επικρατήσει η σκληρότερη πτέρυγα. Σχεδόν οκτώ μήνες μετά το Πολυτεχνείο, το πρωί της 15ης Ιουλίου 1974, άρματα της Εθνικής Φρουράς χτυπούσαν το Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία. Ο Ιωαννίδης, που είχε βγάλει από τη μέση τον Παπαδόπουλο, διέταξε τώρα την ανατροπή του εκλεγμένου Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι πραξικοπηματίες εγκατέστησαν τον Νίκο Σαμψών στην προεδρία και μετέδωσαν ότι ο Μακάριος ήταν νεκρός. Ο Μακάριος είχε διαφύγει στην Πάφο. Από τον ραδιοσταθμό της πόλης ακούστηκε η δική του φωνή. «Είμαι ζωντανός». Τέσσερις μέρες αργότερα, στις 19 Ιουλίου, μίλησε στο Συμβούλιο Ασφαλείας ως ο νόμιμος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Την επομένη, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο, επικαλούμενη την ιδιότητά της ως εγγυήτριας δύναμης. Η Άγκυρα πήρε την απόφαση της εισβολής και φέρει την ευθύνη της. Η Χούντα, με το πραξικόπημα, της έδωσε το πρόσχημα και αποδιοργάνωσε την Κυπριακή Δημοκρατία τη στιγμή που αυτή θα χρειαζόταν να αμυνθεί. Μέσα στο πρώτο τριήμερο οι τουρκικές δυνάμεις εγκατέστησαν προγεφύρωμα στην περιοχή της Κερύνειας. Στην Ελλάδα, η επιστράτευση απέτυχε, η στρατιωτική ηγεσία αδυνατούσε να αντιδράσει αποτελεσματικά και η Αθήνα βρέθηκε διπλωματικά απομονωμένη. Το καθεστώς είχε δείξει πόσο εύκολα μπορούσε να στείλει άρματα κατά του Προεδρικού. Μπροστά στην τουρκική απόβαση φάνηκε τι ήταν σε θέση να κάνει για την Κύπρο. Στις 23 Ιουλίου ο Γκιζίκης συγκάλεσε σύσκεψη πολιτικών και στρατιωτικών και η εξουσία παραδόθηκε στον πολιτικό κόσμο. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεψε από το Παρίσι και ορκίστηκε πρωθυπουργός τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου. Η ανατροπή του Παπαδόπουλου τον Νοέμβριο είχε αλλάξει τον συσχετισμό δυνάμεων μέσα στη Χούντα. Η κατάρρευση του Ιουλίου έβαλε τέλος στην εξουσία των στρατιωτικών. Ήρθε όταν η δικτατορία βρέθηκε αντιμέτωπη με τις συνέπειες της επέμβασής της στην Κύπρο και με τη δική της αδυναμία να αντιμετωπίσει την εισβολή. Στην Ελλάδα, η 24η Ιουλίου είναι η επέτειος της αποκατάστασης της δημοκρατίας. Στην Κύπρο, είναι μια ημερομηνία ανάμεσα στις δύο φάσεις της εισβολής. Στις 14 Αυγούστου, με την κυβέρνηση Καραμανλή ήδη στην εξουσία, άρχισε ο δεύτερος Αττίλας. Άνθρωποι που είχαν μείνει στα χωριά και στις πόλεις τους μετά την πρώτη απόβαση πήραν τότε τον δρόμο της προσφυγιάς. Αυτό το καλοκαίρι το θυμόμαστε από τη Λευκωσία όταν μιλούμε για την πτώση της Χούντας. Στην Πετρούπολη της Αττικής, το 9ο Δημοτικό Σχολείο φέρει το όνομα του Διομήδη Κομνηνού. Στη Νεάπολη–Συκιές της Θεσσαλονίκης και στην Αγία Βαρβάρα της Αττικής το όνομά του βρίσκεται σε πινακίδες δρόμων. Στον δημοσιευμένο κατάλογο των Κυπριακών Ταχυδρομείων μέτρησα 33.506 διακριτές ονομασίες οδών ανά δήμο ή κοινότητα (αφού αφαίρεσα τις εγγραφές που αφορούν μόνο κοινότητες και μέτρησα μία φορά τις επαναλήψεις της ίδιας οδού στην ίδια περιοχή) . Στον κατάλογο αυτό δεν βρήκα το όνομά του. Ανάμεσα στις 33.506 οδούς που καταγράφουν τα Κυπριακά Ταχυδρομεία, δεν βρέθηκε ούτε μία να πάρει το όνομα του Διομήδη Κομνηνού; Πηγές: Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Πολυτεχνείο ’73. Το ζήτημα των θυμάτων. Νεκροί και τραυματίες, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών./ Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, Πτώση Δικτατορίας – Πρώτες Ενέργειες και χρονολόγιο της Μεταπολίτευσης./ Η Καθημερινή, «Τα αρχεία για την ανατροπή Παπαδόπουλου»./ Υπουργείο Παιδείας της Κύπρου, Μεσαιωνική – Νεότερη Ιστορία της Κύπρου, περίοδος 1968–1974. Χρονικό Παπαδημήτρη, 15 Ιουλίου 1974./ SigmaLive, αφιέρωμα στον Διομήδη Κομνηνό, 17 Νοεμβρίου 2024. Δήμος Νεάπολης–Συκεών και Δήμος Αγίας Βαρβάρας, καταχωρίσεις της οδού Διομήδη Κομνηνού./ Κυπριακά Ταχυδρομεία, Οδηγός Ταχυδρομικού Κώδικα, φύλλο «Δρόμοι ΕΛ_Streets ENG». Καταμέτρηση στις 17 Νοεμβρίου 2026. Ο αριθμός αφορά τις οδούς που καταγράφει ο οδηγός. Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι Ιστοριοδίφης της Συλλογικής Μνήμης και υπογράφει τη στήλη «Παλαιολόγιο» στο SigmaLive. Αναζητά την κυπριακή διαδρομή πίσω από γεγονότα που νομίζουμε πως γνωρίζουμε και τα πρόσωπα που η συλλογική μας μνήμη άφησε στο περιθώριο.

Read full article → Compare