1751: Ο Σουηδός που έψαχνε τα κυπριακά αμπέλια του βασιλιά Σολομώντα

Ένα γράμμα ηλικίας 275 ετών εντόπισε το ιστολόγιο Υπερβόρειο ι, που συνδέει την Κύπρο με μια από τις πιο γνωστές βιβλικές μορφές και τους περίφημους αμπελώνες του: τον βασιλιά Σολομώντα. Στις 13 Σεπτεμβρίου 1751, ο Σουηδός φυσιοδίφης Fredrik Hasselquist, μαθητής του σπουδαίου βοτανολόγου Carl von Linné (Κάρολου Λινναίου), έγραφε από τη Σμύρνη για τις παρατηρήσεις που είχε συγκεντρώσει κατά το ταξίδι του στην Παλαιστίνη. Ανάμεσα σε όσα αναζητούσε ήταν ίχνη από τους κήπους και τους αμπελώνες που η βιβλική παράδοση συνέδεε με τον Σολομώντα. Και σε ένα συγκεκριμένο σημείο της επιστολής του καταγράφει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αναφορά στην Κύπρο. «Είχε φυτέψει αμπέλια από την Κύπρο» Ο Hasselquist αναφέρει ότι θεωρούσε πως είχε εντοπίσει τη θέση του αμπελώνα του Σολομώντα στο Εν-Γεδδί, κοντά στη Νεκρά Θάλασσα. Γράφει χαρακτηριστικά: «Εντόπισα τη θέση του αμπελώνα του στο Εν-Γεδδί, όπου είχε φυτέψει αμπέλια από την Κύπρο και με τα οποία παρομοιάζει την αγαπημένη του στο Άσμα Ασμάτων, κεφάλαιο 1, στίχος 14». Η αναφορά έχει ιδιαίτερο κυπριακό ενδιαφέρον, καθώς ο Σουηδός περιηγητής του 18ου αιώνα ερμήνευε το βιβλικό χωρίο ως ένδειξη ότι κλήματα από την Κύπρο είχαν μεταφερθεί και φυτευτεί στην περιοχή. Πρόκειται, βεβαίως, για την ερμηνεία του ίδιου του Hasselquist και όχι για αρχαιολογική απόδειξη ότι ο Σολομώντας εισήγαγε πράγματι κυπριακές ποικιλίες αμπέλου. Οι αμπελώνες που είδε τον 18ο αιώνα Ο Hasselquist σημειώνει ότι στο Εν-Γεδδί υπήρχαν ακόμη αμπελώνες την εποχή της επίσκεψής του, τους οποίους καλλιεργούσαν Άραβες, ενώ το κρασί τους πωλείτο σε χριστιανούς. Θεωρούσε, ωστόσο, ότι τα αμπέλια δεν μπορούσαν πλέον να παράγουν το ίδιο «κυπριακό κρασί», λόγω των αλλαγών που είχαν επέλθει μέσα στους αιώνες. Παράλληλα, υποστήριζε ότι η μεταφορά κλημάτων από την Κύπρο δεν θα αποτελούσε ιδιαίτερη δυσκολία για έναν ηγεμόνα όπως ο Σολομώντας, δεδομένων των επαφών και των εμπορικών δικτύων της Ανατολικής Μεσογείου. Το μυστήριο του κρασιού της Χεβρώνας Η περιέργεια του Σουηδού φυσιοδίφη δεν σταμάτησε στην Κύπρο. Στην ίδια επιστολή αναφέρεται σε αμπέλια κοντά στη Χεβρώνα, τα οποία, κατά την εκτίμησή του, παρήγαγαν κρασί εντυπωσιακά παρόμοιο με εκείνο του Ρήνου. Ο ίδιος υποστήριζε ότι είχε δοκιμάσει το συγκεκριμένο κρασί μαζί με άλλους Ευρωπαίους στην Ιερουσαλήμ, από Λατίνους μοναχούς που αγόραζαν τη μικρή ετήσια παραγωγή της Χεβρώνας. Αυτό τον οδήγησε σε ένα ακόμη πιο τολμηρό ερώτημα: μήπως η συγκεκριμένη ποικιλία υπήρχε αρχικά στους Αγίους Τόπους και από εκεί μεταφέρθηκε κάποτε στην Ευρώπη και στις όχθες του Ρήνου; Ο ίδιος, πάντως, άφηνε ανοικτή και την απλούστερη εξήγηση: ότι επρόκειτο για διαφορετικές ποικιλίες με παρόμοια χαρακτηριστικά. Ένας Σουηδός φυσιοδίφης αναζητά τον Σολομώντα Ο Fredrik Hasselquist ταξίδεψε στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή με έντονο ενδιαφέρον για τη χλωρίδα, την πανίδα και τη λεγόμενη «βιβλική φυσική ιστορία». Στην επιστολή του παραδέχεται ότι η αναζήτηση πραγματικών καταλοίπων από τις φυτεύσεις του Σολομώντα ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Παρομοίαζε μάλιστα την προσπάθεια εντοπισμού της βοτανικής γνώσης του βιβλικού βασιλιά με την αναζήτηση του σημείου όπου κάποτε βρισκόταν ο Πύργος της Βαβέλ. Παρά τις επιφυλάξεις του, θεωρούσε ότι ο Σολομώντας διέθετε εξαιρετικά ανεπτυγμένη γνώση της φυσικής ιστορίας για τα δεδομένα της εποχής του. Η Κύπρος μέσα σε ένα γράμμα του 1751 Η επιστολή δεν αποδεικνύει ότι κυπριακά κλήματα καλλιεργούνταν πράγματι στους αμπελώνες του Σολομώντα. Αποτελεί όμως ένα ενδιαφέρον ιστορικό τεκμήριο για το πώς ένας Ευρωπαίος φυσιοδίφης του 18ου αιώνα αντιλαμβανόταν τη θέση της Κύπρου στον αρχαίο κόσμο. Για τον Hasselquist, η ιδέα ότι κλήματα μπορούσαν να έχουν ταξιδέψει από την Κύπρο προς την Παλαιστίνη ήταν όχι μόνο πιθανή, αλλά τόσο φυσική ώστε να γράψει χαρακτηριστικά: «Δεν θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για τον Σολομώντα να προμηθευτεί κλήματα από την Κύπρο για να τα φυτέψει». Μια μικρή αναφορά σε μια επιστολή του 1751, που τοποθετεί την Κύπρο μέσα στην ευρωπαϊκή συζήτηση της εποχής για το κρασί, τη βοτανική και τα ίχνη του βιβλικού κόσμου.