Ο «εικονικός EastMed» ανοίγει νέο δρόμο για Κάθετο Διάδρομο μέσω Αιγύπτου
Μια διαφορετική εκδοχή του ενεργειακού διαδρόμου EastMed αρχίζει να διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Κύπρο και την Αίγυπτο να αποκτούν κεντρικό ρόλο στη μεταφορά φυσικού αερίου προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Σύμφωνα με ανάλυση του Middle East Economic Survey (MEES), που δημοσιεύθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026 , ο λεγόμενος «εικονικός EastMed» (Virtual EastMed) αποκτά σταδιακά συγκεκριμένη μορφή, αξιοποιώντας τα κυπριακά κοιτάσματα φυσικού αερίου, τις ενεργειακές υποδομές της Αιγύπτου και τη δυνατότητα μεταφοράς LNG με δεξαμενόπλοια. Σε αντίθεση με τον αρχικό σχεδιασμό του υποθαλάσσιου αγωγού EastMed, μήκους περίπου 1.900–2.000 χιλιομέτρων, το νέο μοντέλο δεν απαιτεί τη δημιουργία ενός ενιαίου αγωγού που θα συνδέει απευθείας την Ανατολική Μεσόγειο με την Ελλάδα. Αντίθετα, προβλέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου από τα κυπριακά κοιτάσματα προς την Αίγυπτο, την υγροποίησή του σε υφιστάμενες εγκαταστάσεις και στη συνέχεια την εξαγωγή του προς τις αγορές της Ευρώπης. Ο Κρόνος στην καρδιά του νέου σχεδιασμού Πρωταγωνιστικό ρόλο στο νέο ενεργειακό εγχείρημα διαδραματίζει το κυπριακό κοίτασμα Κρόνος, το οποίο βρίσκεται στο τεμάχιο 6 της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το κοίτασμα αναπτύσσεται από την ιταλική Eni και τη γαλλική TotalEnergies, οι οποίες συμμετέχουν με ποσοστό 50% η καθεμία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το Egypt Oil & Gas , οι δύο εταιρείες έλαβαν τον Ιούλιο του 2026 την τελική επενδυτική απόφαση για την ανάπτυξη του κοιτάσματος, με το ύψος της επένδυσης να υπολογίζεται σε περίπου 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια. Η έναρξη της παραγωγής προγραμματίζεται για το 2028, με στόχο το πρώτο εξάμηνο του έτους. Η παραγωγική δυναμικότητα εκτιμάται ότι θα φτάσει περίπου τα 500 εκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 2,8 εκατομμύρια τόνους LNG ετησίως. Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη, καθώς το Κρόνος προορίζεται να αποτελέσει το πρώτο κυπριακό κοίτασμα φυσικού αερίου που θα περάσει στο στάδιο της εμπορικής παραγωγής. Η διαδρομή Κύπρος – Αίγυπτος – Ευρώπη Το φυσικό αέριο του Κρόνου προβλέπεται να μεταφέρεται μέσω υποθαλάσσιου αγωγού μήκους περίπου 105 χιλιομέτρων προς τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις του αιγυπτιακού κοιτάσματος Ζορ (Zohr). Από εκεί θα διοχετεύεται στο αιγυπτιακό ενεργειακό σύστημα και στη μονάδα υγροποίησης της Νταμιέτας (Damietta), όπου θα μετατρέπεται σε LNG. Στη συνέχεια, ειδικά δεξαμενόπλοια θα μπορούν να μεταφέρουν το υγροποιημένο φυσικό αέριο σε ευρωπαϊκά τερματικά. Η συγκεκριμένη επιλογή επιτρέπει την αξιοποίηση υφιστάμενων εγκαταστάσεων, περιορίζοντας την ανάγκη για νέες, ιδιαίτερα δαπανηρές υποδομές μεταφοράς. Παράλληλα, ενισχύει τον ρόλο της Αιγύπτου ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου, καθώς η χώρα διαθέτει ήδη εγκαταστάσεις υγροποίησης και δίκτυα αγωγών που συνδέονται με κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου. Ωστόσο, μέρος των ποσοτήτων ενδέχεται να αξιοποιείται για την κάλυψη των εγχώριων ενεργειακών αναγκών της Αιγύπτου, γεγονός που θα επηρεάζει τη διαθεσιμότητα αερίου για εξαγωγές. Η Ελλάδα και ο Κάθετος Διάδρομος Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πιθανή σύνδεση του νέου σχήματος με την Ελλάδα. Φορτία LNG που θα προέρχονται από το κυπριακό φυσικό αέριο θα μπορούσαν να φτάνουν σε ελληνικές εγκαταστάσεις επαναεριοποίησης, όπως η Ρεβυθούσα και η Αλεξανδρούπολη. Από εκεί, το φυσικό αέριο θα μπορούσε να διοχετεύεται μέσω του λεγόμενου Κάθετου Διαδρόμου προς τις αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, των Βαλκανίων και άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Η συγκεκριμένη προοπτική εντάσσεται στις ευρύτερες προσπάθειες διαφοροποίησης των πηγών ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περιορισμού της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο. Το ζήτημα συζητήθηκε στο πλαίσιο των επαφών μεταξύ Κύπρου, Ελλάδας και Αιγύπτου στις 7 Οκτωβρίου, στο περιθώριο των ενεργειακών συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα. Παρά το πολιτικό ενδιαφέρον, δεν έχουν ανακοινωθεί δεσμευτικές εμπορικές συμφωνίες που να εξασφαλίζουν ότι συγκεκριμένες ποσότητες κυπριακού αερίου θα καταλήγουν στην Ελλάδα ή θα διοχετεύονται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Από τον μεγάλο αγωγό στον «εικονικό EastMed» Η νέα προσέγγιση αποτελεί ουσιαστική διαφοροποίηση από τον αρχικό σχεδιασμό του EastMed. Ο υποθαλάσσιος αγωγός είχε σχεδιαστεί ώστε να μεταφέρει φυσικό αέριο από τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου, μέσω Κύπρου και Ελλάδας, προς την ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, το έργο αντιμετώπισε σημαντικές οικονομικές και τεχνικές προκλήσεις, λόγω του μεγάλου μήκους, των θαλάσσιων βαθών και του υψηλού επενδυτικού κόστους. Το 2022, η κυβέρνηση Biden απέσυρε την προηγούμενη αμερικανική πολιτική στήριξη προς το συγκεκριμένο σχέδιο, εκφράζοντας επιφυλάξεις για την οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητά του. Ο «εικονικός EastMed» ακολουθεί διαφορετική λογική: αντί να κατασκευαστεί ένας ενιαίος αγωγός χιλιάδων χιλιομέτρων, το φυσικό αέριο μεταφέρεται μέσω μικρότερων διασυνδέσεων προς εγκαταστάσεις υγροποίησης και στη συνέχεια ταξιδεύει με πλοία προς τους τελικούς αγοραστές. Η ευελιξία αυτή επιτρέπει στους παραγωγούς να επιλέγουν αγορές ανάλογα με τις εμπορικές συνθήκες και τη ζήτηση. Στο κάδρο και το κοίτασμα Αφροδίτη Η αξιοποίηση των αιγυπτιακών υποδομών δεν περιορίζεται στο Κρόνος. Αντίστοιχος σχεδιασμός αφορά και το κοίτασμα Αφροδίτη, στο τεμάχιο 12 της κυπριακής ΑΟΖ, για το οποίο προωθείται η μεταφορά φυσικού αερίου προς την Αίγυπτο. Η αιγυπτιακή κρατική εταιρεία EGAS έχει συμφωνήσει επί της αρχής για την αγορά της παραγωγής του κοιτάσματος, ενισχύοντας την προοπτική περαιτέρω ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ Λευκωσίας και Καΐρου. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης οι υπόλοιπες ανακαλύψεις φυσικού αερίου στην κυπριακή ΑΟΖ, μεταξύ άλλων εκείνες που συνδέονται με τις δραστηριότητες των ExxonMobil και QatarEnergy. Η σταδιακή ανάπτυξη περισσότερων κοιτασμάτων θα μπορούσε να αυξήσει τις ποσότητες φυσικού αερίου που διοχετεύονται προς την Αίγυπτο και, ενδεχομένως, προς τις διεθνείς αγορές. «Οι αγορές και όχι οι υπουργοί θα αποφασίσουν» Παρά τις πολιτικές εξαγγελίες και τις τριμερείς συνεργασίες, το MEES επισημαίνει ότι ο τελικός προορισμός του φυσικού αερίου θα καθοριστεί πρωτίστως από τις εμπορικές συνθήκες. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η ανάλυση, οι αγορές και όχι οι υπουργοί θα αποφασίσουν τελικά πού θα κατευθυνθεί το αέριο. Το κόστος μεταφοράς, τα τέλη υγροποίησης και επαναεριοποίησης, οι διεθνείς τιμές και η ζήτηση στις επιμέρους αγορές θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για τις αποφάσεις των ενεργειακών εταιρειών. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και εάν το κυπριακό φυσικό αέριο υγροποιείται στην Αίγυπτο, δεν είναι δεδομένο ότι θα καταλήγει αποκλειστικά στην Ελλάδα ή στην Ευρωπαϊκή Ένωση