Όταν ο σεβασμός προς τον εκπαιδευτικό γίνεται «προαιρετικός»
Schools are currently discussing school violence, bullying, and the need for safe environments for children. However, one aspect is often overlooked. There is a gradual normalization of disrespectful behavior by students toward their teachers. This includes irony, belittlement, and discreet mockery. Such actions are often treated as normal behavior. This trend affects the dignity of educators.
Στα σχολεία μας συζητάμε, δικαίως, για τη σχολική βία, τον εκφοβισμό και την ανάγκη ασφαλούς περιβάλλοντος για τα παιδιά. Ωστόσο, υπάρχει μια πτυχή που συχνά μένει στο περιθώριο: η σταδιακή κανονικοποίηση της disrespectful συμπεριφοράς μαθητών απέναντι στους εκπαιδευτικούς. Όταν η ειρωνεία, η υποτίμηση και ο διακριτικός χλευασμός περνούν ως «φυσιολογικά», τότε δεν προσβάλλεται μόνο ο εκπαιδευτικός· διαβρώνεται το ίδιο το θεμέλιο της σχολικής ζωής. Ένα άγραφο καθεστώς Σε αρκετές τάξεις έχει διαμορφωθεί, σιωπηλά, ένα άγραφο καθεστώς: ο ελάχιστος σεβασμός προς τον καθηγητή δεν θεωρείται αυτονόητη υποχρέωση, αλλά κάτι που ο εκπαιδευτικός πρέπει να «κερδίσει» καθημερινά. Η αδιαφορία, η δημόσια αμφισβήτηση, η ειρωνεία ή ο χλευασμός παρουσιάζονται ως προσωπικό «χόμπι» ορισμένων μαθητών ή ακόμη και ως κεκτημένο δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης. Δεν μιλάμε για μεμονωμένες, αυθόρμητες αντιδράσεις εφήβων. Μιλάμε για μια στάση που, όταν δεν αντιμετωπίζεται με σαφήνεια, γίνεται σταδιακά φυσιολογική. Ο εκπαιδευτικός δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως υπεύθυνος επαγγελματίας που προσφέρει δημόσιο έργο, αλλά ως πρόσωπο που μπορεί να τεθεί υπό διαρκή δοκιμασία, αμφισβήτηση ή υπονόμευση. Όταν η «μικρή» προσβολή ανοίγει τον δρόμο Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι πληγώνεται η αξιοπρέπεια του εκπαιδευτικού. Είναι ότι η ανοχή απέναντι στη μικρή προσβολή συχνά λειτουργεί ως προοίμιο για κάτι πιο σοβαρό. Εκεί όπου η ειρωνεία γίνεται αποδεκτή, μπορεί να ακολουθήσει η συστηματική υπονόμευση. Εκεί όπου η προσβολή περνά αναίτια, μπορεί να δημιουργηθεί έδαφος για λεκτική ή ψυχολογική βία. Η σχολική βία δεν ξεκινά πάντα με μια ξεκάθαρη πράξη βίας. Συχνά ξεκινά με μια αμήχανη σιωπή απέναντι στην προσβολή, με την αποδοχή του «αστείου» που προσβάλλει, με την αδυναμία ή την απροθυμία να τεθούν όρια. Έτσι, η «μικρή» ειρωνεία μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματικό κακό για έναν εκπαιδευτικό. Το σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς σεβασμό Οι πολιτικές του ΥΠΑΝ για την πρόληψη και διαχείριση της βίας στο σχολείο στηρίζονται στην ιδέα του ασφαλούς, ανθρωποκεντρικού και συμπεριληπτικού σχολείου, όπου προστατεύονται όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας. Αυτό όμως προϋποθέτει ότι ο σεβασμός δεν είναι προαιρετικός, ούτε εξαρτάται από τη διάθεση ή την προσωπική συμπάθεια. Ένα σχολείο που σέβεται τον εκπαιδευτικό δεν είναι λιγότερο δημοκρατικό. Αντίθετα, είναι σχολείο που μαθαίνει στα παιδιά ότι η αξιοπρέπεια, τα όρια και η ευθύνη ισχύουν για όλους. Όταν ο εκπαιδευτικός αισθάνεται απροστάτευτος, όταν φοβάται ότι κάθε παιδαγωγική του παρέμβαση μπορεί να μετατραπεί σε αιτία σύγκρουσης ή δημόσιας στοχοποίησης, τότε αποδυναμώνεται όχι μόνο ο ίδιος, αλλά και όλο το σχολείο. Τι χρειάζεται να γίνει Δεν ζητάμε αυταρχική αντιμετώπιση των μαθητών ούτε την υποκατάσταση του διαλόγου. Ζητάμε, όμως, να μην μετατρέπεται ο διάλογος σε άρνηση προστασίας εκείνου που δέχεται την προσβολή. Χρειάζεται σαφήνεια ότι: - ο σεβασμός προς τους εκπαιδευτικούς είναι ελάχιστη προϋπόθεση της σχολικής ζωής·- η ειρωνεία, ο δημόσιος χλευασμός και η συστηματική αμφισβήτηση δεν είναι «χόμπι» ή δικαίωμα·- κάθε περιστατικό πρέπει να καταγράφεται και να αντιμετωπίζεται παιδαγωγικά, αλλά και με συνέπεια·- ο εκπαιδευτικός πρέπει να έχει σαφείς διαύλους υποστήριξης, χωρίς να κρίνεται ότι «υπερβάλλει» ή ότι «δεν μπορεί να διαχειριστεί την τάξη». Η πρόσφατη παγκύπρια έρευνα της ΠΟΕΔ καταγράφει ότι σημαντικό ποσοστό εκπαιδευτικών έχει βιώσει απρεπή συμπεριφορά από μαθητές, ενώ πολλοί δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται πάντα ασφαλείς στον χώρο εργασίας τους. Αυτά δεν είναι απλώς αριθμοί· είναι ένδειξη ότι το ζήτημα δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως μεμονωμένη εξαίρεση. Η αξιοπρέπεια δεν είναι πολυτέλεια Ο εκπαιδευτικός δεν ζητά λατρεία ούτε απροσπέλαστη εξουσία. Ζητά το αυτονόητο: να μπορεί να διδάσκει σε ένα περιβάλλον όπου η προσωπικότητά του, ο επαγγελματικός του ρόλος και η ανθρώπινη αξιοπρέπειά του δεν αποτελούν αντικείμενο διασκέδασης. Αν θέλουμε σχολεία που μαθαίνουν στα παιδιά να σέβονται τον άλλον, πρέπει να ξεκινήσουμε από το πιο απλό: να μην αφήνουμε τον σεβασμό προς τον εκπαιδευτικό να γίνει προαιρετικός. Γιατί όταν ο εκπαιδευτικός χάνει την αξιοπρέπειά του, δεν χάνει μόνο ο ίδιος. Χάνει το σχολείο. Και, τελικά, χάνουν τα παιδιά.