П.Мягмардорж: Монтенегро бол жижиг улсын геополитикийг судлах маш сонирхолтой кейс улс

<p><em>Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн урилгаар Монтенегро Улсын Ерөнхийлөгч Яков Милатович 2026 оны есдүгээр сарын 8-10-ны өдрүүдэд Монгол Улсад төрийн айлчлал хийх гэж байна. Социалист системийн том тулгуур Югославын нэг хэсэг байсан энэ улс 2006 онд тусгаар тогтнолоо зарлаж, тухайн оныхоо арваннэгдүгээр сард Монгол Улстай дипломат харилцаа тогтоож байв.</em></p> <p><em>Дипломат харилцаа тогтоосны 20 жилийн ойн хүрээнд болж буй уг айлчлалын ач холбогдол болон Монтенегро улсын геополитикийн онцлогийн талаар Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургууль(ХИС)-ийн Ахлах багш, доктор П.Мягмардоржтой ярилцлаа.&nbsp;</em></p> <p><strong>- Монголчуудын хувьд Монтенегро улсыг хуучнаар&nbsp;Югославын бүрэлдэхүүнд байсан, өнөөгийн Европын аялал жуулчлалын гол чиглэлийн нэг гэдгээр нь илүү сайн мэднэ. Тун удахгүй энэ улсын Ерөнхийлөгч манай улсад айлчлах гэж байгаа тул улс төр, эдийн засгийн талаас нь хэлэх сонирхолтой баримтууд юу байна вэ?</strong></p> <p>- Монтенегро бол газар нутаг, хүн амын хувьд жижиг улс. Гэхдээ геополитикийн хувьд жижиг гэж хэлэхэд хэцүү. <span class="ikon-shareable-twitter">Адриатын тэнгисийн эрэгт, Балканы стратегийн уулзвар дээр байрладаг</span> бөгөөд Серби, Орос, Европын холбоо, НАТО зэрэг олон талын харилцаа, ашиг сонирхол энд огтлолцдог.</p> <div class="ikon-block-container">Тиймээс Монтенегрог зөвхөн аялал жуулчлалын сайхан орон гэж харах нь учир дутагдалтай. Харин жижиг улс том гүрнүүд болон том институцийн дунд өөрийн тусгаар тогтнол, стратегийн сонголтоо хэрхэн хамгаалж байгааг харуулах сонирхолтой кейс гэж үзэх хэрэгтэй.</div> <p><strong>- Геополитикийн хамгийн чухал онцлог нь юу вэ?</strong></p> <p>- Миний бодлоор хамгийн чухал нь газарзүй ба түүх хоёрын огтлолцол. Монтенегро Адриатын тэнгист гарцтай боловч Балканы дотоод орон зайтай шууд холбогдоно. Нөгөө талаас Сербитэй түүх, хэл, шашин, соёлын гүн холбоотой. Гэтэл өнөөдөр Монтенегро НАТО-гийн гишүүн, Европын Холбоонд элсэх зорилготой улс.</p> <p>Өөрөөр хэлбэл&nbsp;<span class="ikon-shareable-twitter">нэг улсын дотор түүхэн ялгарал ба өнөөгийн геополитикийн чиг баримжаа хоёр зэрэгцэн оршиж байна</span>.</p> <p><strong>-&nbsp;2006 онд Монтенегро тусгаар тогтносон нь ямар ач холбогдолтой үйл явдал байсан бэ?</strong></p> <p>- 2006 оны тусгаар тогтнох үйл явц бол Монтенегрогийн орчин үеийн геополитикийн шинэ эхлэл гэж хэлж болно. Гэхдээ үүнийг &ldquo;шинээр улс болсон&rdquo; гэж ойлгох нь учир дутагдалтай. Монтенегро өөрийн төрийн уламжлалтай, урт түүхтэй улс. 2006 оноос хойш хамгийн чухал асуулт нь &ldquo;Бид тусгаар улс мөн үү?&rdquo; гэхээс илүү &ldquo;Тусгаар тогтнолоо ямар геополитикийн орчинд баталгаажуулах вэ?&rdquo; гэдэг болсон.</p> <p><strong>- НАТО-д элссэн чухал шалтгаан нь юу байсан гэж үзэж байна вэ?</strong></p> <p>- Энэ бол Монтенегрогийн гадаад бодлогын хамгийн том стратегийн шийдвэрүүдийн нэг. <span class="ikon-shareable-twitter">2017 онд НАТО-д элссэнээр Монтенегро аюулгүй байдлаа зөвхөн өөрийн цэргийн чадавхаар бус, хамтын батлан хамгаалалтын институцээр баталгаажуулах сонголт хийсэн</span>.</p> <div class="ikon-block-container">Эндээс жижиг улсын нэг чухал стратеги харагддаг. Жижиг улс том гүрэн болох гэж оролдохоос илүү том институцийн нэг хэсэг болох замаар аюулгүй байдлаа нэмэгдүүлж болно. Энэ бол Монтенегрог судлах гол шалтгаануудын нэг.</div> <p><strong>- Гэхдээ Монтенегро Сербитэй түүх, шашин, хэлний маш ойр холбоотой биз дээ?</strong></p> <p>- Тийм. Тэгээд ч Монтенегрог ойлгоход хамгийн төвөгтэй хэсэг нь энэ. Монтенегрогийн нийгэмд &ldquo;Монтенегро&rdquo; болон &ldquo;Серби&rdquo; гэсэн үндэсний өөрийн тодорхойлолтууд зэрэгцэн оршдог. Серби хэл болон Монтенегро хэлний хэрэглээ ч зэрэгцэн байна. Үнэн алдартны шашин ч нийгэмд маш чухал байр суурьтай. Тиймээс Монтенегрог &ldquo;Сербийн эсрэг улс&rdquo; гэж ойлгох нь буруу.</p> <p>Харин өөрийн тусгаар тогтнол, үндэсний ялгарлаа бий болгосон боловч Сербитэй түүх, соёлын гүн холбоогоо хадгалсан улс гэж харах нь илүү зөв.</p> <p><strong>- Тэгвэл Монтенегро Сербиэс холдож, барууныг сонгосон гэж ойлгож болох уу?</strong></p> <p>- Хэтэрхий энгийнээр ингэж хэлж болохгүй. Гадаад бодлогын чиглэл нь Европ, Евро-Атлантын институцүүд рүү нэлээд тодорхой шилжсэн. Гэхдээ энэ нь Сербийн нөлөө, түүхэн холбоо, нийгмийн ижилсэл ба ялгарал алга болсон гэсэн үг биш.</p> <p>Энд нэг чухал ялгаа бий. Геополитикийн сонголт бол үндэстний ижилсэл, аль эсвэл ялгаралтай заавал адил зүйл биш.</p> <p>Монтенегро улсын аль нэгэн иргэн хүн Сербийн соёлтой гүн холбоотой байж болно. Гэхдээ тухайн улсын аюулгүй байдлын стратеги НАТО, эдийн засгийн стратеги ЕХ-нд чиглэж болно. Энэ ялгааг ойлгохгүй бол Монтенегрогийн улс төрийг ойлгоход хэцүү.</p> <p><strong>- Та түрүүн Монтенегрод&nbsp;Серби, Орос, Европын холбоо, НАТО зэрэг олон талын харилцаа, ашиг сонирхол энд огтлолцдог гэж дурдсан. Тэгвэл&nbsp;Оросын Монтенегрогийн геополитикт эзлэх байр суурь ямар вэ?</strong></p> <p>- Оросын хүчин зүйлийг орхиж болохгүй. Орос, Серби, Монтенегрогийн хооронд үнэн алдартны шашин, славян соёл, түүхэн харилцааны тодорхой холбоосууд бий. Гэхдээ түүхэн болон соёлын ойр байдал нь өнөөгийн геополитикийн холбоотон гэсэн үг биш. Монтенегро НАТО-д элссэн нь үүнийг тодорхой харуулдаг.</p> <div class="ikon-block-container">Эндээс нэг сонирхолтой сургамж гарна: <strong>Түүхэн ойр байдал улс орны өнөөгийн стратегийн сонголтыг автоматаар тодорхойлдоггүй.</strong></div> <p><strong>- Европын Холбоо&nbsp;Монтенегрод яагаад ийм чухал гэж?</strong></p> <p>- НАТО бол аюулгүй байдлын хамтын ажиллагааны олон талт механизм. Харин ЕХ бол эдийн засаг, улс төр, хууль эрх зүй, институцийн интеграцын асуудал.</p> <p>Монтенегро ЕХ-нд элсэх замаар зөвхөн зах зээлд нэвтрэхийг хүсэж байгаа биш. Төрийн институц, хууль эрх зүй, эдийн засгийн стандартаа Европын түвшинд хүргэхийг зорьж байна.</p> <p>Тиймээс Монтенегрогийн хувьд:</p> <ul> <li>НАТО = аюулгүй байдлын баталгаа</li> <li>ЕХ = урт хугацааны институцийн болон эдийн засгийн орчин гэж ерөнхийд нь ойлгож болно.</li> </ul> <p><strong>- Монтенегро улсын эдийн засгийн гол тулгуур салбарын талаар та юу хэлэх вэ?</strong></p> <p>- Аялал жуулчлал хамгийн чухал салбаруудын нэг. Адриатын эрэг, Которын булан, Будва зэрэг газар нь олон улсын аялал жуулчлалын томоохон төвүүд.</p> <p>Гэхдээ энд бас нэг парадокс бий. Байгалийн үзэсгэлэн, аялал жуулчлал нь Монтенегрод асар их боломж өгдөг хэдий ч энэ салбар нь гадаадын жуулчин, хөрөнгө оруулалт, гадаад санхүүжилтээс өндөр хамааралтай. Тиймээс эдийн засгийн нээлттэй байдал нь нэгэн зэрэг боломжийг бий болгодог ч, эмзэг байдлыг ч дагуулдаг.</p> <p><strong>- Монтенегрогийн хамгийн том дотоод асуудал юу вэ?</strong></p> <p>- Би гурван асуудлыг онцолно.</p> <p><u><em>Нэгдүгээрт, </em></u>үндэстний ижилсэл ба ялгарлын асуудал</p> <p><u><em>Хоёрдугаарт,</em></u><em>&nbsp;</em>төрийн тогтолцоо ба хуулийн засаглал</p> <p><u><em>Гуравдугаарт,</em></u> эдийн засгийн гадаад хамаарал.</p> <p>Өөрөөр хэлбэл Монтенегро тусгаар тогтнолоо олж авсан, НАТО-д орсон, Европын холбоонд элсэх замд явж байгаа боловч &ldquo;Европын улс болох&rdquo; гэдэг нь зөвхөн геополитикийн шийдвэрээр эцэслэгдэхгүй. Төрийн институцийн чанар, хууль дээдлэх ёс, авлигатай тэмцэх зэрэг дотоод шинэчлэл зайлшгүй шаардлагатай.</p> <p><strong>- Монтенегрог &quot;жижиг улс&quot; гэж нэрлэж болох уу?</strong></p> <p>- Хүн ам, нутаг дэвсгэрээр нь хэмжвэл мэдээж жижиг. Гэхдээ геополитикийн ач холбогдлыг хүн амын тоогоор хэмжиж болохгүй. Монтенегро Адриатын тэнгист гарцтай, Балканы стратегийн орон зайд байрладаг, НАТО-гийн гишүүн, ЕХ-нд элсэх үйл явцын тэргүүлэгч орнуудын нэг. Тиймээс би &ldquo;Монтенегро бол хэмжээгээрээ жижиг боловч стратегийн хувьд жижиг биш улс&rdquo; гэж тодорхойлно.</p> <p><strong>- Монтенегро нь Монголтой адил төстэй тал ихтэй мэт санагдлаа?</strong></p> <p>- Шууд адилтгаж болохгүй. Газарзүй, түүх, улс төрийн систем, олон улсын системийн орчин нь огт өөр. Гэхдээ жижиг улсын геополитикийн стратеги гэсэн түвшинд харьцуулж болно. Монтенегро Европын институцүүдэд гүн интеграцчилагдах замаар аюулгүй байдал, эдийн засгийн орчноо бэхжүүлэхийг зорьж байна.</p> <p>Монгол улс хоёр том хөршийн дунд стратегийн автономио хадгалахыг эрмэлзэж, гуравдагч хөршийн бодлогоор харилцааныхаа орон зайг өргөжүүлэхийг хичээдэг.</p> <div class="ikon-block-container"> <p>Арга нь өөр боловч асуулт нь төстэй: <strong>Том гүрнүүдийн дунд жижиг улс өөрийн стратегийн субъект чанарыг хэрхэн хадгалах вэ?</strong></p> </div> <p><strong>- Тэгвэл Монгол Монтенегрогийн туршлагаас юу сурч болох вэ?</strong></p> <p>- Шууд хуулбарлах зүйл бараг байхгүй ч нэг чухал санаа бий. Жижиг улс өөрийн сул талаа зөвхөн хэмжээний асуудал гэж харах шаардлагагүй. Монтенегро өөрийн аюулгүй байдлыг НАТО-гийн хамтын хамгаалалтаар, эдийн засаг, институцийн ирээдүйгээ ЕХ-ны интеграцтай холбож байна.</p> <p>Монголын нөхцөл өөр боловч бид ч мөн адил олон улсын байгууллага, олон талт дипломат ажиллагаа, гуравдагч хөршийн харилцаа, эдийн засгийн төрөлжилтөөр стратегийн орон зайгаа нэмэгдүүлэх боломжтой.</p> <div class="ikon-block-container">Энд гол санаа нь: &ldquo;Жижиг учраас сонголтгүй&rdquo; биш, харин &ldquo;жижиг учраас сонголтоо илүү олон болгох шаардлагатай&rdquo; юм.</div> <p><strong>- Монтенегрогийн геополитикийн ирээдүйг та хэрхэн харж байна вэ?</strong></p> <p>- Миний бодлоор Монтенегрогийн гол чиглэл үндсэндээ тодорхой болсон.&nbsp;НАТО-гийн гишүүнчлэл нь аюулгүй байдлын чиглэлийг, ЕХ-нд элсэх үйл явц нь улс төр, эдийн засгийн чиглэлийг тодорхойлж байна.</p> <p>Гэхдээ дотоод үндэстний ижилсэл ба ялгарлын асуудал, Сербитэй харилцах харилцаа, засаглалын институцийн шинэчлэл, эдийн засгийн гадаад хамаарал зэрэг асуудал үргэлжилнэ. Тиймээс Монтенегрогийн ирээдүйн гол сорилт нь &ldquo;Баруун эсвэл Зүүн?&rdquo; гэсэн асуултаас илүү, &ldquo;Сонгосон чиглэлээ дотооддоо тогтвортой, институцийн хувьд чанартай болгож чадах уу?&rdquo; гэдэг асуулт байх болов уу.</p> <p><strong>- Эцэст нь Монтенегрог нэг өгүүлбэрээр тодорхойлбол?</strong></p> <p>- &ldquo;Монтенегро бол газар нутгаараа жижиг боловч түүх, үндэстний ялгарал, геополитикийн сонголтоороо том асуулт тавьдаг улс&quot;.</p> <p>Монтенегрогийн түүх бидэнд нэг зүйлийг маш тодорхой харуулдаг. Улсын хэмжээ өөрөө хувь заяаг тодорхойлдоггүй. Харин газарзүйгээ хэрхэн ойлгож, түүхээ хэрхэн ашиглаж, ямар институцийн орон зайд өөрийгөө байршуулж, стратегийн сонголтоо хэр тууштай хэрэгжүүлж байгаагаас жижиг улсын ирээдүй ихээхэн шалтгаална.</p> <p>Энэ утгаараа Монтенегро бол зөвхөн Балканы нэг жижиг улс биш. Жижиг улсын геополитикийг судлах маш сонирхолтой кейс улс юм.</p>