Κάποτε φυλάγαμε αλεύρι για τον πόλεμο. Τι απαντά η ΕΚΤ για το αύριο;
Η βλάβη σε Google Cloud και Revolut άγγιξε και την Κύπρο. Σε μια κοινωνία χωρίς μετρητά, πώς θα αγοράζαμε τα απαραίτητα αν μια κυβερνοεπίθεση σταματούσε τις ηλεκτρονικές πληρωμές; Το παλιό σχέδιο έκτακτης ανάγκης χωρούσε στο ντουλάπι της κουζίνας. Ρύζι, αλεύρι, μακαρόνια, κονσέρβες. Κεριά στο συρτάρι, σπίρτα και λίγα χρήματα φυλαγμένα κάπου που ήξεραν μόνο οι μεγάλοι. Όταν υπήρχε φόβος πολέμου, η πρώτη σκέψη ήταν συγκεκριμένη. Να υπάρχει κάτι να φάει η οικογένεια αν αύριο δεν ανοίξει το μαγαζί. Σήμερα μπορεί το μαγαζί να είναι ανοικτό, τα ράφια γεμάτα και ο τραπεζικός λογαριασμός μας να έχει χρήματα. Και πάλι να μην μπορούμε να αγοράσουμε ούτε ένα πακέτο μακαρόνια. Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η διαταραχή στις υποδομές Google Cloud του Λονδίνου επηρέασε ψηφιακές υπηρεσίες και συνδέθηκε, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, με τα προβλήματα στη Revolut. Η ψηφιακή τράπεζα διαβεβαίωσε ότι τα χρήματα και τα δεδομένα των πελατών της παρέμεναν ασφαλή. Για εκείνον που προσπαθούσε να πληρώσει, όμως, η ασφάλεια του υπολοίπου και η δυνατότητα χρησιμοποίησής του ήταν δύο διαφορετικά πράγματα. Η Google απέδωσε το περιστατικό σε πρόβλημα ηλεκτροδότησης σε ζώνη υποδομών του Λονδίνου. Κατέγραψε διάρκεια επτά ωρών και 52 λεπτών και έκλεισε την κύρια καταχώριση, αναγνωρίζοντας ότι μικρός αριθμός πελατών ενδεχομένως εξακολουθούσε να επηρεάζεται. Δεν χρειάστηκε κυβερνοεπίθεση για να διαταραχθεί η καθημερινότητα. Κι αυτό ακριβώς κάνει το περιστατικό ανησυχητικό. Αν μια τεχνική αστοχία αρκεί για να περιορίσει την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, τι θα συνέβαινε σε μια σκόπιμη, συντονισμένη και παρατεταμένη επίθεση; Η ιστορία έχει ήδη δώσει ένα παράδειγμα. Τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2007, η Εσθονία δέχθηκε κύμα κυβερνοεπιθέσεων εναντίον κρατικών υπηρεσιών, μέσων ενημέρωσης, παρόχων διαδικτύου και τραπεζών. Το πολιτικό σκηνικό ήταν η ένταση για τη μετακίνηση σοβιετικού μνημείου στο Ταλίν. Η αντιπαράθεση απέκτησε και ψηφιακό μέτωπο. Τα συστήματα κατακλύζονταν από αιτήματα, ώστε να μην μπορούν να εξυπηρετούν κανονικά τους χρήστες. Μελέτη του Κέντρου Συνεργατικής Αριστείας Κυβερνοάμυνας του ΝΑΤΟ καταγράφει προσωρινές διακοπές ηλεκτρονικής τραπεζικής και περιορισμούς πρόσβασης από το εξωτερικό σε μεγάλες εσθονικές τράπεζες. Η Εσθονία αντέδρασε και ενίσχυσε την άμυνά της. Το μάθημα είχε δοθεί. Για να δυσκολέψεις τη λειτουργία μιας κοινωνίας, δεν χρειάζεται πάντοτε να καταστρέψεις το κτήριο της τράπεζας. Μπορεί να αρκεί να εμποδίσεις τους ανθρώπους να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες της. Τέτοιες επιχειρήσεις αποτελούν ήδη μέρος των σύγχρονων συγκρούσεων, μαζί με στρατιωτική δράση, οικονομική πίεση και προσπάθειες πρόκλησης σύγχυσης. Ο πολίτης μπορεί να βιώσει αυτό το μέτωπο ως αδυναμία πληρωμής στο ταμείο, πριν καν αντιληφθεί τι έχει συμβεί. Η αυθόρμητη απάντηση είναι να κρατάμε λίγα μετρητά στο σπίτι. Προσφέρουν δυνατότητα πληρωμής χωρίς διαδικτυακή έγκριση, εφόσον και η επιχείρηση μπορεί να εξυπηρετήσει. Χρειάζεται, βέβαια, να υπάρχουν πριν από τη διακοπή. Αν περιμένουμε να πέσει το σύστημα για να τα αναζητήσουμε από το ΑΤΜ, ίσως έχουμε καθυστερήσει. Ο βαθύτερος προβληματισμός αρχίζει ένα βήμα παραπέρα. Αν κάποτε τα μετρητά πάψουν να αποτελούν νόμιμο ή πρακτικά αποδεκτό μέσο συναλλαγής, τι ακριβώς θα εξασφαλίζει η φύλαξή τους; Θα μπορούσαμε να έχουμε ένα συρτάρι γεμάτο χαρτονομίσματα και κανέναν διαθέσιμο τρόπο να αγοράσουμε όσα χρειαζόμαστε. Εδώ απαιτείται ακρίβεια. Δεν τεκμηριώνεται ευρωπαϊκή οδηγία κατάργησης των μετρητών το 2035. Η επίσημη θέση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας είναι ότι το σχεδιαζόμενο ψηφιακό ευρώ θα συμπληρώνει τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα, τα οποία θα εξακολουθήσουν να αποτελούν νόμιμο χρήμα. Αυτό δεν ακυρώνει το ερώτημα για μια κοινωνία που συνηθίζει όλο και περισσότερο να πληρώνει αποκλειστικά ηλεκτρονικά. Πόσοι έχουμε ήδη περιορίσει μόνοι μας τις επιλογές μας σε ένα κινητό και μία εφαρμογή; Και πόσο ανεξάρτητες είναι οι εφεδρείες μας, αν διαφορετικές υπηρεσίες στηρίζονται τελικά στις ίδιες υποδομές; Στον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ περιλαμβάνονται πληρωμές χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο. Η ΕΚΤ εξηγεί ότι για τη συγκεκριμένη λειτουργία θα πρέπει να έχει προηγηθεί χρηματοδότηση του αντίστοιχου ψηφιακού πορτοφολιού. Είναι σημαντική πρόβλεψη, της οποίας η πρακτική αξία θα κριθεί και στις δύσκολες συνθήκες μιας κρίσης. Τι γίνεται με εκείνον που δεν πρόλαβε να προετοιμαστεί; Με τον ηλικιωμένο που χρειάζεται βοήθεια για μια ηλεκτρονική συναλλαγή; Με τον άνθρωπο που έχασε τη συσκευή του ή δεν μπορεί να τη φορτίσει; Η έκτακτη ανάγκη δεν περιμένει να εξοικειωθούμε με τις οδηγίες χρήσης. Αυτά τα ερωτήματα πρέπει να απασχολούν πρωτίστως εκείνους που σχεδιάζουν το σύστημα. Την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, τις κυβερνήσεις, τις τράπεζες και τους παρόχους πληρωμών. Όσο περιορίζονται οι εναλλακτικές του πολίτη, τόσο ισχυρότερες πρέπει να είναι οι εγγυήσεις ότι θα μπορεί να συναλλάσσεται όταν κάτι πάει στραβά. Στις 26 Μαρτίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στρατηγική ετοιμότητας που ενθαρρύνει τους πολίτες να διαθέτουν βασικά εφόδια για τουλάχιστον 72 ώρες. Η παλιά λογική του οικογενειακού ντουλαπιού επανέρχεται μέσα σε ευρωπαϊκό σχεδιασμό. Για την Κύπρο, το πρακτικό ζητούμενο είναι σαφές. Πώς θα συνεχίσουν να εξυπηρετούν ένα φαρμακείο, ένα πρατήριο και μια υπεραγορά σε παρατεταμένη διακοπή πληρωμών; Ποιος θα ενημερώνει τον πολίτη; Ποιες εναλλακτικές έχουν δοκιμαστεί στην πράξη; Το σημερινό περιστατικό δεν μετρά πόσοι είμαστε απροετοίμαστοι. Μας δίνει έναν σοβαρό λόγο να το διαπιστώσουμε εγκαίρως. Η ευθύνη δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια συμβουλή προς κάθε οικογένεια να τα βγάλει πέρα μόνη της. Κάποτε φυλάγαμε αλεύρι επειδή φοβόμασταν ότι θα έλειπε από τα ράφια. Αύριο μπορεί τα ράφια να είναι γεμάτα και να λείπει ο τρόπος να πληρώσουμε. Ας ελπίσουμε ότι το 2040 κανείς δεν θα ανασύρει αυτό το άρθρο από τη μικρή Κύπρο και αναρωτηθεί γιατί μια τόσο απλή προειδοποίηση δεν είχε ληφθεί στα σοβαρά. Το ερώτημα προς την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι συγκεκριμένο: αν κάποτε τα μετρητά πάψουν να αποτελούν διαθέσιμη εναλλακτική και οι ηλεκτρονικές πληρωμές διακοπούν, ποιος δοκιμασμένος μηχανισμός θα επιτρέπει σε κάθε πολίτη να αγοράζει τρόφιμα και φάρμακα από την πρώτη κιόλας ώρα; Πηγές: Google Cloud Service Health, 20/10/2026 / Reuters, 20/10/2026 / NATO StratCom COE, «Hybrid Threats: 2007 cyber attacks on Estonia» / NATO CCDCOE, «International Cyber Incidents: Legal Considerations», ενότητα «Estonia 2007» / Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ερωτήσεις και απαντήσεις για το ψηφιακό ευρώ / Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Στρατηγική Ετοιμότητας, 26/3/2025. *Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης. Αναζητεί στα τεκμήρια του χθες και στα βιώματα του σήμερα τις προειδοποιήσεις για το αύριο.
sigmalive.com
·
world