newsare.net
Αύγουστος του 1979. Σαράντα βαθμοί. Έχεις μαγιό, πετσέτα, ψυγειάκι και αυτοκίνητο έξω από το σπίτι. Η θάλασσα σε περιμένει. Υπάρχει όμως ένα μικρ1979: Όταν στην Κύπρο κυκλοφορούσαμε «μονά–ζυγά»
Αύγουστος του 1979. Σαράντα βαθμοί. Έχεις μαγιό, πετσέτα, ψυγειάκι και αυτοκίνητο έξω από το σπίτι. Η θάλασσα σε περιμένει. Υπάρχει όμως ένα μικρό πρόβλημα: η πινακίδα σου τελειώνει σε μονό αριθμό και αυτό το Σαββατοκύριακο κυκλοφορούν τα ζυγά. Κοινώς, φίλε μου, το μπάνιο αναβάλλεται. Το καλοκαίρι του 1979 η διεθνής πετρελαϊκή κρίση έφθασε μέχρι τους κυπριακούς δρόμους. Στις 24 Αυγούστου 1979 εκδόθηκε το Διάταγμα 190/79, με το οποίο η κυκλοφορία των ιδιωτικών αυτοκινήτων περιοριζόταν εκ περιτροπής τα Σαββατοκύριακα ανάλογα με το τελευταίο ψηφίο της πινακίδας: το ένα Σαββατοκύριακο τα μονά, το άλλο τα ζυγά. Η απαγόρευση ίσχυε από τις 5 το απόγευμα του Σαββάτου μέχρι τις 5 το πρωί της Δευτέρας. Δηλαδή μπορούσες να έχεις πληρώσει αυτοκίνητο, άδεια κυκλοφορίας και ασφάλεια, να έχεις γεμάτο ντεπόζιτο και να είσαι πανέτοιμος για Πρωταρά, αλλά αν είχες το λάθος ψηφίο… Πρωταρά θα έβλεπες από φωτογραφία. Φανταστείτε την οικογενειακή σκηνή: «Μάμμα, πάμε θάλασσα;» «Ρώτα τον παπά σου». Ο παπάς βγαίνει έξω, κοιτάζει την πινακίδα. «Εννά πάμε την άλλην εβδομάδα». «Γιατί;» «Έχουμε μονά». Τέλος συζήτησης. Είχες μονά; Είχες υπομονή. Ο Μάμας Ηλία είπε, στην πράξη, «σίκκιμέ» Ένας Κύπριος όμως αποφάσισε ότι η πινακίδα δεν θα του καθόριζε το Σαββατοκύριακο. Ήταν ο Μάμας Ηλία. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1979 κυκλοφόρησε με το ιδιωτικό του αυτοκίνητο, το οποίο είχε μονό αριθμό εγγραφής, ενώ εκείνο το Σαββατοκύριακο επιτρεπόταν η κυκλοφορία των αυτοκινήτων με ζυγούς αριθμούς. Η υπόθεση οδηγήθηκε στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας και στις 19 Απριλίου 1980 ο Ηλία καταδικάστηκε και του επιβλήθηκε πρόστιμο £100. Τα περιστατικά καταγράφονται στην απόφαση Mamas Elia v. The Police, Criminal Appeal No. 4136, (1980) 2 CLR 118. Και οι £100 τότε δεν ήταν «έλα μωρέ, πλήρωσέ το». Το 1979 οι μέσες ετήσιες απολαβές ενός άνδρα εργαζομένου στον ιδιωτικό τομέα στην Κύπρο ήταν περίπου £1.838, δηλαδή γύρω στις £153 τον μήνα. Με άλλα λόγια, το πρόστιμο των £100 αντιστοιχούσε περίπου στα δύο τρίτα ενός ολόκληρου μέσου μηνιαίου μισθού ή, χονδρικά, σε 14 έως 17 μεροκάματα. Δηλαδή ξυπνούσες Κυριακή πρωί, άνοιγες το παράθυρο, σε χτυπούσε ο κυπριακός καύσωνας και αποφάσιζες: «Σίκκιμέ, εννά πάω θάλασσα να δροσιστώ». Έβαζες μαγιό, πετσέτα και ψυγειάκι στο αυτοκίνητο και, αν σε έπιαναν με τα μονά ενώ κυκλοφορούσαν τα ζυγά, εκείνη η βουτιά μπορούσε να σου φάει σχεδόν τα δύο τρίτα του μισθού σου. Με τέτοιο πρόστιμο, πιο φθηνά μπορεί να σου έβγαινε να ανακαινίσεις το μπάνιο παρά να πας για μπάνιο στη θάλασσα. Αντιδράσεις, Βουλή και… κυνηγοί Ο κυπριακός Τύπος της εποχής δείχνει ότι το μέτρο προκάλεσε αμέσως συζητήσεις και αντιδράσεις. Αμφισβητήθηκε κατά πόσο τα «μονά–ζυγά» θα εξοικονομούσαν πραγματικά καύσιμα, ενώ επισημάνθηκε και το προφανές κοινωνικό παράδοξο: ο εργαζόμενος με ένα αυτοκίνητο θα έμενε σπίτι, ενώ ο οικονομικά ευπορότερος μπορούσε να έχει δύο αυτοκίνητα, ένα με μονή και ένα με ζυγή πινακίδα. Το ζήτημα έφθασε και στη Βουλή, όπου τέθηκε το επιχείρημα ότι το σύστημα επιβάρυνε περισσότερο όσους διέθεταν ένα μόνο αυτοκίνητο. Και μετά ήρθαν οι… κυνηγοί. Δημοσίευμα της εποχής σημείωνε ότι περίπου οι μισοί θα επηρεάζονταν στο επίσημο κυνήγι, ανάλογα με την πινακίδα τους. Μάλιστα προτάθηκε, αντί για τα αυτοκίνητα, τα «μονά–ζυγά» να εφαρμόζονται ανάλογα με τον αριθμό του πιστοποιητικού κατοχής του όπλου! Μέσα σε λίγες εβδομάδες η πετρελαϊκή κρίση είχε καταφέρει να μπλέξει αυτοκίνητα, εργαζομένους, κυνηγούς, λαγούς και πέρδικες. Το μέτρο πέρασε σχεδόν αμέσως και στη σάτιρα της εποχής. Σε γελοιογραφία του Γιώργου Μαυρογένη στη «Σατιρική Επιθεώρηση», με αφορμή δημοσίευμα ότι από τα «μονά–ζυγά» θα εξαιρούνταν ο Αρχιεπίσκοπος και οι Μητροπολίτες, οι Κύπριοι παρουσιάζονται να οδηγούν φορώντας… αρχιερατικά καλύμματα. Η λεζάντα τα έλεγε όλα: «Τζ’ ήβρες τους Κυπραίους πόθθα ντυθούν ούλλοι Μητροπολίτες τζιαί να κυκλοφορούν…». Η πετρελαϊκή κρίση είχε πλέον αποκτήσει και το απαραίτητο κυπριακό της αντίδοτο: τον χαβαλέ. Ο Μάμας Ηλία όμως δεν πλήρωσε και σώπασε Ο Μάμας Ηλία δεν αποδέχθηκε απλώς την καταδίκη του. Άσκησε έφεση και η υπόθεσή του έφθασε στο Ανώτατο Δικαστήριο, ως Mamas Elia v. The Police. Στις 27 Μαΐου 1980, το Ανώτατο εξέτασε κατά πόσο το μέτρο ήταν συμβατό με το Άρθρο 13 του Συντάγματος, το οποίο κατοχυρώνει την ελευθερία διακίνησης. Η απόφαση αποτελεί ταυτόχρονα ένα εξαιρετικό μικρό κοινωνικό πορτρέτο της Κύπρου εκείνων των χρόνων. Το Δικαστήριο επισήμανε ότι τα Σαββατοκύριακα δεν υπήρχε επαρκές σύστημα δημόσιων συγκοινωνιών, πέρα από ορισμένες αστικές περιοχές και ακόμη κι εκεί σε περιορισμένο βαθμό. Για τον μέσο Κύπριο, επομένως, το ιδιωτικό αυτοκίνητο δεν αποτελούσε απλώς πολυτέλεια αλλά ουσιαστικό μέσο μετακίνησης. Το Ανώτατο στάθηκε και σε κάτι ακόμη που είχε ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στην κοινωνία: ο μέσος πολίτης δεν μπορούσε να διαθέτει δύο αυτοκίνητα, ένα με μονό και ένα με ζυγό αριθμό, ούτε μπορούσε κάθε δεύτερο Σαββατοκύριακο να πληρώνει ταξί για τις μετακινήσεις του. Με απλά λόγια, αν είχες δύο αυτοκίνητα, κανένα πρόβλημα. «Ποιο παίρνουμε σήμερα, Μαρούλλα;» «Το ζυγό, Αντρέα. Το μονό εν παράνομο σήμερα». Ο άνθρωπος με δύο αυτοκίνητα είχε βρει τη λύση στην πετρελαϊκή κρίση. Και τα «μονά–ζυγά» έχασαν στο Ανώτατο Το Ανώτατο έκρινε τελικά ότι ο συγκεκριμένος περιορισμός παραβίαζε το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της ελεύθερης διακίνησης. Το Διάταγμα κρίθηκε αντισυνταγματικό και η έφεση του Μάμα Ηλία έγινε δεκτή. Κάπως έτσι τελείωσε ένα από τα πιο παράξενα επεισόδια της κυπριακής καθημερινότητας. Μια εποχή κατά την οποία το τελευταίο ψηφίο της πινακίδας μπορούσε να καθορίσει τι θα έκανες ολόκληρο το Σαββατοκύριακο. Να είναι Κυριακή, να έχει 40 βαθμούς, να είναι τα παιδιά έτοιμα, το ψυγειάκι γεμάτο, η βενζίνη στο ντεπόζιτο και η θάλασσα να σε περιμένει. Κοιτάζεις όμως την πινακίδα: 7. Σήμερα κυκλοφορούν τα ζυγά. Κλείνεις την πόρτα και περιμένεις. Ή λες «σίκκιμέ, εννά πάω θάλασσα να δροσιστώ» και ξεκινάς, γνωρίζοντας ότι μια βουτιά μπορεί να σου κοστίσει σχεδόν τα δύο τρίτα του μηνιαίου μισθού σου. Ο Μάμας Ηλία ξεκίνησε. Και τελικά έφθασε μέχρι το Ανώτατο. ..Και τώρα πάμε θάλασσα. Ευτυχώς, το 2026 δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε πρώτα αν η πινακίδα είναι μονή ή ζυγή. Read more
03:45
03:24
15:50
