Ο κατάλογος των 187 εθνομαρτύρων και το χρέος των ζωντανών
newsare.net
Η έκδοση του Φιλελευθέρου της 1ης Απριλίου 1961 δεν είναι ένα απλό δημοσιογραφικό τεκμήριο της εποχής. Είναι ένα μνημείο μνήμης. Ο «Κατάλογος τωΟ κατάλογος των 187 εθνομαρτύρων και το χρέος των ζωντανών
Η έκδοση του Φιλελευθέρου της 1ης Απριλίου 1961 δεν είναι ένα απλό δημοσιογραφικό τεκμήριο της εποχής. Είναι ένα μνημείο μνήμης. Ο «Κατάλογος των Εθνομαρτύρων», δημοσιευμένος έξι χρόνια μετά την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της 1ης Απριλίου 1955, δεν απαριθμεί απλώς ονόματα· καταγράφει συνειδήσεις, θυσίες, ηλικίες, οικογένειες, πρόσωπα που έπαψαν να ανήκουν μόνο στους δικούς τους και πέρασαν οριστικά στην ιστορία ενός λαού. Μπροστά σε έναν τέτοιο κατάλογο, ο αναγνώστης δεν βλέπει αριθμούς. Βλέπει το τίμημα. Βλέπει τη στιγμή κατά την οποία η Ιστορία παύει να είναι αφηρημένη έννοια και αποκτά σώμα, βλέμμα και αίμα. Και τότε η 1η Απριλίου παύει να είναι επετειακή τυπικότητα. Γίνεται ερώτημα: τι ακριβώς ξεκίνησε εκείνο το ξημέρωμα του 1955 και τι από εκείνο το ηθικό φορτίο παραμένει ακόμη ζωντανό; Ο απελευθερωτικός αγώνας της ΕΟΚΑ δεν γεννήθηκε εν κενώ. Δεν υπήρξε μια παρόρμηση στιγμής, ούτε μια ρομαντική έξαρση αποκομμένη από την ιστορική πραγματικότητα. Ήταν η έκφραση μιας μακράς συσσωρευμένης απαίτησης για ελευθερία, αυτοδιάθεση και αξιοπρέπεια απέναντι σε μια αποικιακή εξουσία που αρνείτο να αναγνωρίσει ότι οι λαοί δεν μπορούν επ’ άπειρον να κυβερνώνται ως υπήκοοι. Η 1η Απριλίου 1955 ήταν, πριν απ’ όλα, η στιγμή κατά την οποία ένα καταπιεσμένο συλλογικό αίσθημα μετατράπηκε σε ιστορική πράξη. Όμως κάθε έντιμη προσέγγιση εκείνης της περιόδου οφείλει να υπερβεί τόσο την ψυχρή αποστασιοποίηση όσο και την κούφια ρητορεία. Οι νεκροί του αγώνα δεν ζητούν από εμάς ούτε αγιογραφίες ούτε ευκολίες. Ζητούν σοβαρότητα. Ζητούν να θυμόμαστε ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται, αλλά και ότι η θυσία δεν είναι ποτέ αφηρημένη. Είναι η μάνα που μένει πίσω, το παιδί που δεν μεγάλωσε, το σπίτι που βυθίζεται στη σιωπή, η κοινότητα που μαθαίνει να προφέρει ένα όνομα με δέος. Γι’ αυτό και ο «Κατάλογος των Εθνομαρτύρων» του 1961 έχει τόση δύναμη. Επειδή επαναφέρει το ανθρώπινο μέτρο στην εθνική μνήμη. Μας προστατεύει από τη βολική συνήθεια να μιλούμε για τον αγώνα μόνο με συνθήματα. Μας υποχρεώνει να σταθούμε μπροστά στα πρόσωπα και να αναμετρηθούμε με το ουσιώδες: ποιο ήταν το ήθος εκείνων που θυσιάστηκαν και αν εμείς, οι μεταγενέστεροι, φανήκαμε άξιοι της παρακαταθήκης τους. Διότι το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θυμόμαστε. Είναι πώς θυμόμαστε. Αν η μνήμη λειτουργεί ως ζωντανή ευθύνη ή ως τελετουργικό άλλοθι. Αν επικαλούμαστε τους ήρωες για να φωτίσουμε τη δική μας πορεία ή για να καλύψουμε τη δική μας ανεπάρκεια. Η πιο βαθιά προσβολή προς τους νεκρούς δεν είναι η λήθη, είναι η υποκρισία. Είναι να μνημονεύουμε τη θυσία τους, ενώ ταυτόχρονα αποδεχόμαστε στη δημόσια ζωή τη μικρότητα, την ιδιοτέλεια, την ευτέλεια του πολιτικού ήθους και την αποσύνθεση της συλλογικής ευθύνης. Η 1η Απριλίου 1955 δεν μας κληροδότησε μόνο ένα ιστορικό γεγονός. Μας κληροδότησε ένα μέτρο σύγκρισης. Ένα αυστηρό μέτρο. Μπροστά στους νέους που ανέβηκαν στην αγχόνη, στους ανώνυμους που βασανίστηκαν, στους αγωνιστές που έδρασαν γνωρίζοντας ότι μπορεί να μη δουν την επόμενη μέρα, ο σημερινός κόσμος των μικροσυμφερόντων, της εύκολης λήθης και της φθηνής ρητορείας κρίνεται αμείλικτα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ιστορία πρέπει να μετατρέπεται σε μουσείο ακινησίας. Σημαίνει όμως ότι ένας λαός χωρίς ιστορικό νεύρο γίνεται ευάλωτος, όχι μόνο απέναντι στους εξωτερικούς κινδύνους, αλλά και απέναντι στην εσωτερική του φθορά. Και η Κύπρος γνωρίζει καλά ότι οι εθνικές ήττες δεν έρχονται μόνο από ξένες επιβουλές. Έρχονται και όταν εξαντλείται η εσωτερική συνοχή, όταν η μνήμη παύει να γεννά χαρακτήρα, όταν το παρελθόν χρησιμοποιείται ως στολίδι και όχι ως πυξίδα. Σήμερα, διαβάζοντας εκείνη την έκδοση του 1961, δεν συναντούμε απλώς το παρελθόν. Συναντούμε έναν καθρέφτη. Ο κατάλογος των εθνομαρτύρων δεν είναι μόνο αρχείο ονομάτων· είναι προσκλητήριο ευθύνης. Μας καλεί να αναλογιστούμε αν η ελευθερία, η αξιοπρέπεια, η συλλογικότητα και η αυτοθυσία παραμένουν ενεργές αξίες ή αν κατάντησαν επετειακές λέξεις, κενές από περιεχόμενο. Η αληθινή τιμή προς την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα δεν εξαντλείται σε παρελάσεις, λόγους και στεφάνια. Βρίσκεται στην απόφαση να ξαναδώσουμε ηθικό περιεχόμενο στη δημόσια ζωή. Να αποκαταστήσουμε την αλήθεια απέναντι στη διαστρέβλωση, τη σοβαρότητα απέναντι στην ευκολία, την ευθύνη απέναντι στην αδιαφορία. Να φανούμε, έστω και κατ’ ελάχιστον, αντάξιοι εκείνων που έγραψαν την Ιστορία όχι με λόγια, αλλά με το ίδιο τους το είναι. Γιατί τελικά κάθε κατάλογος μαρτύρων απευθύνει στους ζωντανούς μία και μόνη ερώτηση:εσείς, τι κάνατε με τη θυσία που παραλάβατε; Του Κρίστοφερ Πιτσιλλίδη Ιστοριοδίφη της Συλλογικής Μνήμης του Εφημεριδικού Τύπου Πηγή: Εφημερίδα «Ο Φιλελεύθερος» 1/4/1961 Read more














