Μάγοι της Κύπρου: Η γριά Λουγκρού, ο Τερτζελλούδκιας & o «Μάγος του Στροβόλου»
Στην Κύπρο υπήρξε μια εποχή που η λέξη «μάγος» δεν προκαλούσε χαμόγελα ούτε συνειρμούς με τα παραμύθια. Για πολλούς ανθρώπους αποτελούσε μια πραγματικότητα.
Όταν οι γιατροί αδυνατούσαν να βοηθήσουν, όταν ένας έρωτας έμοιαζε χαμένος, όταν μια οικογένεια πίστευε ότι είχε πέσει θύμα κακοβουλίας ή «ματιάσματος», υπήρχε πάντα κάποιος στον οποίο μπορούσε να απευθυνθεί. Ήταν οι μάγοι, οι πρακτικοί, οι θεραπευτές, οι άνθρωποι που, σύμφωνα με τη λαϊκή πίστη, γνώριζαν μυστικά τα οποία οι υπόλοιποι αγνοούσαν.
Ο γνωστότερος όλων υπήρξε αναμφίβολα ο Στυλιανός Αττεσλής, ο άνθρωπος που ολόκληρος ο κόσμος έμαθε ως «The Magus of Strovolos».
Κι όμως, η καθημερινότητά του δεν πρόδιδε τίποτε το μυστηριώδες.
Κάθε πρωί περνούσε την πύλη του Κυβερνητικού Τυπογραφείου, όπου εργαζόταν ως τυπογράφος στη Δημόσια Υπηρεσία. Όταν όμως τελείωνε το ωράριό του, άρχιζε μια δεύτερη ζωή. Στο σπίτι του στον Στρόβολο συγκεντρώνονταν άνθρωποι από κάθε γωνιά της Κύπρου. Άλλοι ζητούσαν θεραπεία. Άλλοι πνευματική καθοδήγηση. Άλλοι απλώς ήθελαν να γνωρίσουν από κοντά τον άνθρωπο για τον οποίο ήδη κυκλοφορούσαν αμέτρητες ιστορίες.
Οι μαθητές του τον αποκαλούσαν «Δάσκαλο». Ο ίδιος, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, δεν δεχόταν τον χαρακτηρισμό «μάγος», υποστηρίζοντας ότι όσα έκανε στηρίζονταν στην προσευχή, στην πνευματική άσκηση και στη βαθιά χριστιανική πίστη.
Από τον Στρόβολο στον κόσμο
Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980 ο Αττεσλής ήταν γνωστός κυρίως στην Κύπρο.
Το 1985 όμως ο Κύπριος κοινωνιολόγος και καθηγητής του Πανεπιστημίου του Maine, Κυριάκος Κ. Μαρκίδης, δημοσίευσε το βιβλίο The Magus of Strovolos: The Extraordinary World of a Spiritual Healer. Χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Spyros Sathi, περιέγραψε τις συναντήσεις και τις εμπειρίες του με τον Αττεσλή.
Το βιβλίο μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, γνώρισε διεθνή επιτυχία και εξακολουθεί να επανεκδίδεται μέχρι σήμερα, καθιστώντας τον Αττεσλή ίσως τη γνωστότερη κυπριακή προσωπικότητα στον χώρο του σύγχρονου μυστικισμού.
Για όσους επιθυμούν να γνωρίσουν καλύτερα τη ζωή και τη δράση του Στυλιανού Αττεσλή, το σχετικό ντοκιμαντέρ είναι διαθέσιμο στον ακόλουθο σύνδεσμο:
Δεν ήταν ο μόνος
Όσο εντυπωσιακή κι αν υπήρξε η πορεία του, ο Αττεσλής δεν εμφανίστηκε σε ιστορικό κενό.
Η κυπριακή λαογραφία καταγράφει ότι η πίστη στη μαγεία επιβίωσε στο νησί για αιώνες. Ο Ξενοφών Π. Φαρμακίδης, στο κεφάλαιο «Μαγεία και Μάγοι εν Κύπρω», γράφει χαρακτηριστικά ότι η μαγεία αποτελούσε «λείψανον από αρχαιοτάτων χρόνων» και ότι δεν είχε κατορθώσει να εκριζωθεί ούτε με τον εκχριστιανισμό ούτε με τη διάδοση της παιδείας.
Ο ίδιος σημειώνει ακόμη ότι η μαγεία ασκείτο τόσο από Χριστιανούς όσο και από Τούρκους, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αποτελούσε ακόμη και βιοποριστικό επάγγελμα.
Ξεχωρίζει επίσης τη λεγόμενη «λευκή μαγεία», που επικαλείται τον Χριστό και τους Αγίους, από τη «μαύρη μαγεία», η οποία συνδέεται με δαιμονικές δυνάμεις.
Στις σελίδες του βιβλίου του διασώζει τα ονόματα ανθρώπων που κάποτε ήταν γνωστοί σε ολόκληρη την Κύπρο: τη γριά Λουγκρού της Λεμεσού, τον Κωνσταντή Παπαχριστοφόρου από το Τραχώνι, το Ττοφούριν από τη Φασούλα, τον Αουστή από την Ερήμη, τον παπά των Λυμπιών, τον Τερτζελλούδκια από την Έγκωμη Αμμοχώστου, τον Μάο του Ακακίου και τον Τερβίς Αλή του Λαρνάκου.
Οι περισσότεροι έχουν πλέον ξεχαστεί.
Ο Αττεσλής όμως όχι.
Ίσως επειδή έζησε σε μια εποχή όπου η φωτογραφία, ο Τύπος και αργότερα η διεθνής βιβλιογραφία κατέγραψαν τη ζωή του. Ίσως επειδή απέκτησε μαθητές σε πολλές χώρες. Ίσως επειδή το όνομά του συνδέθηκε με ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα βιβλία που γράφτηκαν ποτέ για έναν σύγχρονο πνευματικό θεραπευτή.
Ένας θρύλος που εξακολουθεί να διχάζει
Ήταν άραγε ένας άνθρωπος με ιδιαίτερα πνευματικά χαρίσματα; Ένας θεραπευτής; Ένας μυστικιστής; Ή απλώς μια χαρισματική προσωπικότητα γύρω από την οποία δημιουργήθηκε ένας ισχυρός λαϊκός θρύλος;
Η απάντηση εξαρτάται από τις πεποιθήσεις του καθενός.
Εκείνο όμως που δεν αμφισβητείται είναι ότι ο Στυλιανός Αττεσλής κατέχει μια μοναδική θέση στη νεότερη κυπριακή ιστορία. Από όλους τους ανθρώπους που συνδέθηκαν με τη μαγεία, τον μυστικισμό και τις ανεξήγητες θεραπευτικές πρακτικές, ήταν εκείνος που ξεπέρασε τα όρια της Κύπρου και έγινε γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο.
Και μαζί του κράτησε ζωντανό ένα κεφάλαιο της κυπριακής λαογραφίας που εξακολουθεί να γοητεύει, να προβληματίζει και να διχάζει μέχρι σήμερα.
Πηγές: Ξενοφών Π. Φαρμακίδης, Κυπριακή Λαογραφία, κεφάλαιο «Μαγεία και Μάγοι εν Κύπρω», σσ. 193–195 / Kyriacos C. Markides, The Magus of Strovolos: The Extraordinary World of a Spiritual Healer (1985) / CVAR – Severis Foundation (Costas and Rita Severis Foundation)/Πολυγνώση (Polignosi) – Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια.
*Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης. Μέσα από τη σειρά «Παλαιολόγιο» αναδεικνύει άγνωστες και λησμονημένες πτυχές της κυπριακής ιστορίας, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν.