Αποκαλυπτήρια Μνημείου Γενοκτονίας Ποντίων- «Η 19η Μαΐου είναι ημέρα οδύνης»
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης παρέστη το βράδυ της Τρίτης στο Παραλίμνι στην επετειακή εκδήλωση μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και στην τελετή αποκαλυπτηρίων του Μνημείου Γενοκτονίας Ελλήνων του Πόντου, στέλνοντας μήνυμα ιστορικής δικαίωσης, διατήρησης της μνήμης και συνέχισης του αγώνα για αναγνώριση της Γενοκτονίας.
Στην ομιλία του, ο Πρόεδρος αναφέρθηκε στους ιστορικούς δεσμούς Κύπρου και Ποντιακού Ελληνισμού, στις κοινές εμπειρίες προσφυγιάς και κατοχής, ενώ χαρακτήρισε τη 19η Μαΐου ημέρα οδύνης και ιστορικής ευθύνης. Παράλληλα, τόνισε πως το νέο μνημείο στο Παραλίμνι θα αποτελεί σημείο αναφοράς και αιώνιο σύμβολο μνήμης για τα 353.000 θύματα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.
Αυτούσια η ομιλία
Είναι με αισθήματα Συγκίνησης και Περηφάνειας που συμμετέχω στη σημερινή εκδήλωση, μαζί με τον Υπουργό Δικαιοσύνης, την Υφυπουργό παρά τω Προέδρω, τον Υφυπουργό Τουρισμού, την Υφυπουργό Πολιτισμού, τον Επίτροπο Προεδρίας, η παρουσία τόσων μελών της Κυβέρνησης είναι ενδεικτική του πώς προσεγγίζουμε τους αδελφούς μας Ποντίους, για να τιμήσουμε τη μνήμη των αδελφών μας Ελλήνων του Πόντου και να καταδικάσουμε με όλο το σθένος της ψυχής μας ένα από τα πλέον ειδεχθή εγκλήματα που διαπράχθηκαν στη σύγχρονη Ιστορία όχι μόνο του Ελληνισμού, αλλά ολόκληρης της ανθρωπότητας.
Από τον ηρωικό Δήμο Παραλιμνίου-Δερύνειας της Αμμοχώστου, η οποία εδώ και 52 χρόνια παραμένει εδαφικά ακρωτηριασμένη εξαιτίας της παράνομης παρουσίας του τουρκικού στρατού κατοχής, στέλνουμε όλοι μήνυμα αγάπης στα δύο εκατομμύρια Έλληνες Πόντιους αδελφούς μας, σε όλο τον κόσμο, μαζί με τη διαβεβαίωση ότι ο αγώνας τους είναι και δικός μας.
Μαζί με τους απανταχού Έλληνες και τον κάθε ελεύθερο άνθρωπο που αντιστέκεται στο έγκλημα και στο άδικο, συμμετέχουμε στις εκδηλώσεις μνήμης για τα θύματα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Και η εδώ παρουσία μου, με τους συνεργάτες μου, σε αυτό το συναπάντημα μνήμης, ανάμεσα σε πολλά άλλα, αντικατοπτρίζει και την εκτίμηση που τρέφουμε ως λαός και ως κυπριακή πολιτεία, έναντι των αδελφών μας Ελλήνων του Πόντου.
Οι Έλληνες του Πόντου, με παρουσία σχεδόν τριών χιλιάδων χρόνων στα χώματα του Πόντου, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να αναζητήσουν νέους προορισμούς, είτε βόρεια προς χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης είτε προς τη μητέρα Ελλάδα.
Παρά τις κακουχίες, τις αλλεπάλληλες μετοικήσεις, τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες επιβίωσης και τις εθνικές περιπέτειες, κατάφεραν μετά από 100 και πλέον χρόνια να διατηρούν άσβεστη τη μνήμη και ανεξίτηλη τη σφραγίδα της καταγωγής τους. Όπου κι αν βρέθηκαν οι αδελφοί μας Πόντιοι, όπου κι αν κατέληξαν, και αυτό αποτελεί μάθημα για όλους μας, ζουν με αξιοπρέπεια και περηφάνια. Μαζί τους, όπου και αν πήγαν, κουβάλησαν την αδούλωτη και περήφανη ελληνική ψυχή τους, μετέφεραν την εργατικότητά τους, την εντιμότητά τους και τον πολιτισμό τους.
Εκτός από την Ελλάδα, πολλοί Πόντιοι ταξίδεψαν και μετανάστευσαν για δεύτερη και τρίτη φορά σε πολλά μέρη του κόσμου. Παντού, όμως, κράτησαν με σθένος και απαράμιλλο ζήλο τις παραδόσεις και τις καταβολές τους. Μπόλιασαν τις κοινωνίες που τους φιλοξενούν και τις νέες τους πατρίδες, προσφέροντας σε όλους τους τομείς της ζωής, στις τέχνες, στον πολιτισμό, στην επιχειρηματικότητα, στον αθλητισμό, στη λογοτεχνία, στην πολιτική. Η γλώσσα, η μουσική, ο χορός και το τραγούδι τους ακούγονται μέχρι σήμερα. Κατάφεραν να κάνουν μέτοχους και ακόλουθους της παράδοσής τους όλους τους Έλληνες και όχι μόνο, χάρη στη μοναδική δύναμη της ψυχής τους.
Δικαιωματικά, και θεωρώ ότι η μαζική παρουσία στην αποψινή εκδήλωση το αποδεικνύει, είμαστε περήφανοι γιατί η μικρή κοινωνία της Κύπρου παραμένει μια τεράστια αγκαλιά για τους Έλληνες Πόντιους αδελφούς μας. Κι αυτό γιατί, πέραν πολλών άλλων παραγόντων, γνωρίζουμε καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον, τι βίωσαν. Είμαστε και οι ίδιοι θύματα βίαιου ξεριζωμού και ενός παρατεταμένου εγκλήματος που συνεχίζεται για μισό και πλέον αιώνα, με χιλιάδες νεκρούς, με εκατοντάδες αγνοούμενους, με τρεις γενιές προσφύγων, με συνεχιζόμενη παραβίαση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Και αυτά τα κοινά βιώματα μάς ενώνουν ακόμη περισσότερο με τους Έλληνες αδελφούς μας του Πόντου, με τους οποίους μας συνδέουν, επίσης, κοινοί αγώνες, κοινή πίστη, κοινός πολιτισμός.
Γι’ αυτό, η 19η Μαΐου είναι για εμάς μια επέτειος οδύνης, μια ημέρα με υψηλό συμβολισμό και ένα ημερολογιακό ορόσημο μνήμης. Και είμαι περήφανος γιατί από την πρώτη στιγμή ανάληψης της διακυβέρνησης του τόπου, μια από τις πρώτες αποφάσεις ήταν να καθιερώσουμε τη 19η Μαΐου ως μέρα κατά τη διάρκεια της οποίας θα διδάσκεται στα σχολεία μας η Γενοκτονία των Ποντίων. Ήταν μια συνειδητή απόφαση, ώστε η νέα γενιά, τα παιδιά μας, να γνωρίζουν την ιστορία και να μαθαίνουν την αλήθεια γι’ αυτή την εθνοκάθαρση που προκάλεσαν οι Νεότουρκοι, με επικεφαλής τον Μουσταφά Κεμάλ.
Και αυτή μας η απόφαση ήταν η ελάχιστη εθνική και ηθική υποχρέωση έναντι των Ποντίων αδελφών μας, που αγωνίζονται για το ιστορικά αυταπόδεικτο, την αναγνώριση της Γενοκτονίας από μέρους της Τουρκίας, η οποία αρνείται μέχρι σήμερα τη διάπραξη αυτού του ειδεχθούς εγκλήματος.
Χρόνο με τον χρόνο, όμως, όλο και περισσότερες χώρες αναγνωρίζουν τη Γενοκτονία, άμεσα ή έμμεσα, όπως η Σουηδία, η Αρμενία, η Ολλανδία, αρκετές Πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών, του Καναδά, της Αυστραλίας και άλλες χώρες. Και βεβαίως, είμαστε περήφανοι γιατί η Κύπρος, ήταν από τις πρώτες χώρες που σταθήκαμε δίπλα από τους κατατρεγμένους αδελφούς μας, αναγνωρίζοντας το αυταπόδεικτο και καταδικάζοντας ένα έγκλημα που συνιστά ντροπή για τον πολιτισμένο κόσμο.
Χαίρομαι γιατί απόψε υλοποιούμε μια υπόσχεση προς τους αδελφούς μας Ποντίους, υλοποιούμε το όραμα πολλών ανθρώπων, και τιμούμε τη μνήμη ακόμη περισσότερων. Το Μνημείο που θα αποκαλύψουμε σε λίγο, ικανοποιεί ένα αίτημα υψηλής ιστορικής και συμβολικής αξίας της Κοινότητας των Ελλήνων Ποντιακής καταγωγής. Ήταν μια υπόσχεση που έδωσα δημοσίως πέρσι, εδώ στο Παραλίμνι όταν βρεθήκαμε για να τιμήσουμε όλους αυτούς που θυσιάστηκαν, σε μια εκδήλωση που είχα καλέσει τον φίλο Δήμαρχο να μας υποδείξει χώρο για να αναγείρουμε αυτό το μνημειακό έργο. Ο Δήμαρχος ανταποκρίθηκε αμέσως και όλα λειτούργησαν, έτσι ώστε σε ένα χρόνο να είμαστε σήμερα εδώ και το μνημείο ανεγείρεται ως χώρος τιμής, προσευχής και περισυλλογής. Είναι σημείο αναφοράς για τους Ποντίους της επαρχίας Αμμοχώστου, για τους δημότες του Δήμου Παραλιμνίου - Δερύνειας, για κάθε Έλληνα που αναγνωρίζει ότι η ιστορική δικαιοσύνη αρχίζει από τη γνώση, τη μνήμη και την ευθύνη.
Αποτελεί, ταυτόχρονα, ένα ζωντανό δεσμό ανάμεσα στον Πόντο και την Κύπρο, ανάμεσα στις αλησμόνητες πατρίδες και τη σημερινή ελεύθερη γη, ανάμεσα στη θυσία των προγόνων μας και στο χρέος μας έναντι των νεότερων.
Καθόλου τυχαία, ο ιστορικός αυτός χώρος, στον οποίο βρισκόμαστε απόψε, έχει επιλεγεί για να φιλοξενεί για πάντα το μνημείο που στήθηκε για τη 19η Μαΐου, ημέρα μνήμης για τα θύματα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.
Το μνημείο που θα αποκαλύψουμε σε λίγο, δημιούργημα του καταξιωμένου γλύπτη Γιώργου Κικώτη, θα λειτουργεί ως αιώνιο σύμβολο της αδελφικής μας σχέσης με τους Έλληνες του Πόντου, θα μνημονεύει τα θύματα αυτού του ασύγγνωστου εγκλήματος και θα καταδικάζει στη συλλογική μνήμη τους ηθικούς αυτουργούς και φυσικούς εκτελεστές της Γενοκτονίας.
Το μνημειακό σύμπλεγμα αναπαριστά σκηνές από τα τραγικά γεγονότα της Γενοκτονίας με τις πορείες Θανάτου, στις οποίες οι Τούρκοι του Μουσταφά Κεμάλ υπέβαλλαν τους αθώους και απροστάτευτους Έλληνες του Πόντου.
Το έργο αποτυπώνει τις πυρπολήσεις και λεηλασίες, τις ομαδικές εκτελέσεις, την ηρωική Αντίσταση στα βουνά, που θυμίζει και τον πιο αγνό αγώνα του Κυπριακού Ελληνισμού, τον αγώνα της ΕΟΚΑ, την ατράνταχτη Πίστη στα Ιερά της Ορθοδοξίας με τις Ιερές Μονές της Παναγίας Σουμελά, και του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα.
Στην κορυφή του μνημείου, όπου αναγράφεται ο αριθμός των 353.000 νεκρών, δεσπόζουν τα περιστέρια, σύμβολο της ειρήνης, γιατί ο σκοπός δεν είναι η ίση ανταπόδοση και εκδίκηση αλλά η δικαίωση των θυμάτων και η διαβεβαίωση μη επανάληψης του Εγκλήματος μέσα από την αναγνώριση εκ μέρους του θύτη.
Όπως έχω προαναφέρει, το Μνημείο έχει ανεγερθεί εδώ στο ηρωικό Παραλίμνι καθόλου τυχαία:
Το ηρωικό Παραλίμνι είναι η γενέτειρα γη αρκετών αγωνιστών της ΕΟΚΑ, όπως και πολλών πεσόντων του 1974, είναι η ηρωομάνα κοινότητα των δύο τελευταίων ηρωομαρτύρων της κυπριακής τραγωδίας, Τάσου Ισαάκ και Σολωμού Σολωμού, είναι η γη που δέχθηκε τα πρώτα κύματα προσφύγων της βάρβαρης τουρκικής εισβολής του 1974, και που φιλοξενεί μέχρι και σήμερα τους εκτοπισθέντες της Καρπασίας και της Κατεχόμενης Αμμοχώστου μας.
Είναι ο τόπος, όπου η Ποντιακή Κοινότητα βλέπει έναν άλλον Πόντο, όπως τους τον διηγήθηκαν οι παππούδες και γιαγιάδες τους.
Η ανέγερση του μνημείου πραγματοποιήθηκε από την Κυβέρνηση, όπως είχαμε υποσχεθεί, σε πολύ συνεργασία με τον Δήμο Παραλιμνίου-Δερύνειας, τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ποντίων Αμμοχώστου «Τεμέτερον» και το Σωματείο Δράσης «Νίκος Καπετανίδης», αναδεικνύοντας τη σημασία της συνέργειας και της συνεργασίας ανάμεσα στην Πολιτεία, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους οργανωμένους φορείς του Ποντιακού Ελληνισμού. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που υπερβαίνει τα στενά όρια μιας τοπικής δράσης και αποκτά πανελλήνιο και οικουμενικό συμβολισμό.
Ο φίλος Δήμαρχος Γιώργος Νικολέττος, ο Ιάκωβος Κωστίδης, ο Γιώργος Γεωργιάδης, μαζί με τους συνεργάτες τους, είδαν αυτό το έργο ως υπόσχεση ζωής, και χαίρομαι που το υλοποιήσαμε με αφοσίωση και αγάπη. Τους ευχαριστώ εκ βαθέων.
Θέλω επίσης να συγχαρώ όλους τους συντελεστές, για την πραγμάτωση αυτού του οράματος, που είμαι βέβαιος ότι θα γίνει τοπόσημο για τους απανταχού Ποντίους, για τους κατοίκους και τους επισκέπτες της περιοχής, αλλά και για τον κάθε ελεύθερο άνθρωπο που συγκλονίζεται μπροστά στο έγκλημα που διαπράχθηκε εναντίον ενός ολόκληρου λαού, που στερήθηκε του δικαιώματος να ζει ελεύθερος στις ρίζες του.
Το μνημείο ανεγείρεται και ως τόπος τιμής, προσευχής και περισυλλογής. Ως σημείο αναφοράς και ζωντανός δεσμός ανάμεσα στις αλησμόνητες πατρίδες και τη σημερινή ελεύθερη γη.
Από τον Δήμο Παραλιμνίου - Δερύνειας που αντικρίζει καθημερινά την κατεχόμενη Αμμόχωστο και ζει τη σκληρή πραγματικότητα της κατοχής, στέλνουμε σήμερα μέσα από αυτή την εκδήλωση, ως Ελληνισμός, ένα σαφές μήνυμα: ο Ελληνισμός τιμά τις θυσίες του, αναγνωρίζει τις πληγές του και συνεχίζει να αγωνίζεται για ελευθερία και αξιοπρέπεια.
Η μνήμη των Ελλήνων του Πόντου συναντά εδώ τη μνήμη της Κύπρου, σε έναν τόπο, όπου η ιστορία δεν αποτελεί μακρινή αφήγηση, αλλά καθημερινό βίωμα και ζωντανή υποχρέωση.
Με συγκίνηση και υπερηφάνεια, λοιπόν, παραδίδουμε αυτό το μνημείο, με τη βεβαιότητα ότι θα υπενθυμίζει στις νέες γενιές ότι η ιστορική μνήμη αποτελεί θεμέλιο εθνικής αυτογνωσίας και ότι η τιμή προς τους νεκρούς μας συνιστά ευθύνη απέναντι στο μέλλον μας.
Αιωνία να είναι η μνήμη τους.