Μην ψηφίσεις έναν καθρέφτη
Του Νέστορα Βασιλείου, Senior Communication Consultant The Medium
Η Κύπρος βαδίζει, σε μια δύσκολη περίοδο, στις βουλευτικές εκλογές που θα αναδείξουν τους 56 εκπροσώπους του λαού μέχρι το 2031. Η θητεία όσων εκλέγονται μπορεί να διαρκεί μια πενταετία, ωστόσο αυτά που θα κάνουν και όσα δεν θα κάνουν επηρεάζουν την χώρα και τους πολίτες της για πολύ μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα.
Κάθε απόφαση έχει αντίκτυπο θετικό και αρνητικό. Στις πλείστες των περιπτώσεων μια απόφαση, που κοστίζει πολιτικά, συμφέρει τον λαό. Πόσοι όμως είναι σε θέση να λάβουν μια απόφαση, που θα πλήξει τη δημοφιλία τους, για το κοινό καλό; Λίγοι, γι’ αυτό αναζητούνται ηγέτες σε πολλά μέρη του πλανήτη. Πόσοι θα σπεύσουν να εκμεταλλευτούν την απώλεια δημοφιλίας των πολιτικών τους αντιπάλων τασσόμενοι απέναντι σε μια απόφαση, που μεσο-μακροπρόθεσμα θα αποδειχθεί ορθή; Οι περισσότεροι, γι’ αυτό ευδοκιμεί ο λαϊκισμός και πάμε απ’ το κακό στο χειρότερο.
Εδώ και μερικούς μήνες, οι πολίτες κατακλύζονται από βαρύγδουπες δηλώσεις, άγονες αντιπαραθέσεις σε τηλεοπτικές συζητήσεις, ένα αχταρμά μηνυμάτων σε διαφημιστικές πινακίδες και κάθε λογής περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μέσα σε αυτό το θόρυβο ο διάλογος, η επιχειρηματολογία και η κατάθεση προτάσεων, που δίνουν πραγματικές λύσεις σπανίζουν, αλλά ξεχωρίζουν. Παρακολουθώντας όσα λέγονται και όσα δεν λέγονται είναι ευδιάκριτη μια παγίδα στην οποία πέφτει συχνά το εκλογικό σώμα. Κι αυτή δεν είναι άλλη από την ταύτιση της διάγνωσης ενός προβλήματος με τη θεραπεία του.
Η γοητεία της παραστατικής περιγραφής
Είναι εύκολο να περιγράψει κανείς ένα πρόβλημα. Η ακρίβεια, η διαφθορά, το στεγαστικό ή το μεταναστευτικό είναι προβλήματα που πονάνε την κοινωνία. Όταν ένας πολιτικός περιγράφει αυτά τα προβλήματα με παραστατικό τρόπο, χρησιμοποιώντας έντονο συναίσθημα και ρητορική δεινότητα, δημιουργεί μια ψευδαίσθηση οικειότητας. «Μας καταλαβαίνει», λέει ο ψηφοφόρος, «δεν μασά τα λόγια του». Όμως, η κατανόηση του πόνου δεν σε καθιστά αυτόματα και γνώστη της ιατρικής επιστήμης. Γι’ αυτό και οι ψηφοφόροι δεν πρέπει να παρασύρονται από εκείνους που απλώς κρατούν έναν καθρέφτη μπροστά στα προβλήματά τους, χωρίς να εξηγούν με ποια εργαλεία θα τα διορθώσουν. Είναι επομένως σημαντικό να διαχωρίσουμε τις δεξιότητες όσων διεκδικούν την ψήφο μας και άρα την εμπιστοσύνη μας.
Η καταγγελτική ρητορική, προϋποθέτει την ικανότητα να αναδεικνύεις τι πάει λάθος. Είναι απαραίτητη για την αντιπολίτευση και τον έλεγχο. Όταν όμως δεν συνοδεύεται από προτάσεις και εργαλειοποιείται από υποψηφίους που επενδύουν στην ισοπεδωτική κριτική και τη δημαγωγία, είναι στείρα.
Η πολιτική της πρότασης, από την άλλη, συνεπάγεται ικανότητα να επεξεργάζεσαι κοστολογημένες, εφαρμόσιμες και νομικά στέρεες λύσεις.
Το να λέει κάποιος, για παράδειγμα, ότι «τα ενοίκια είναι πανάκριβα» είναι μια διαπίστωση. Το να προτείνει συγκεκριμένα πολεοδομικά κίνητρα και φορολογικές ελαφρύνσεις για ανέγερση προσιτής κατοικίας, είναι πρόταση.
Η αξία της κριτικής σκέψης
Ενόψει βουλευτικών εκλογών, η κριτική μας σκέψη πρέπει να λειτουργήσει σαν φίλτρο. Πριν δώσουμε την ψήφο μας, είναι καλό να θέσουμε στους υποψηφίους και στα κόμματα τρία βασικά ερωτήματα.
«Πώς»: Πέρα από το τι πρέπει να γίνει, υπάρχει συγκεκριμένο πλάνο υλοποίησης; Ποιος το χειρίζεται, σε ποιο χρονοδιάγραμμα και με ποια δομή ευθύνης;
Το Κόστος: Από πού θα βρεθούν τα κονδύλια; Μια υπόσχεση που αυξάνει τις δαπάνες του κράτους και επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά δεν είναι λύση, είναι λαϊκισμός.
Το Εφικτό: Είναι η πρόταση συμβατή με το ευρωπαϊκό δίκαιο και το Σύνταγμα ή δεν θα μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη; Πολλές υποσχέσεις που ακούγονται ελκυστικές συχνά κατεδαφίζονται από νομικές εμπλοκές πριν καν προωθηθούν.
Η δική μας ευθύνη
Η ψήφος του καθενός μας είναι εργαλείο αλλαγής. Τα προβλήματα δεν χρειάζονται καλούς αφηγητές, χρειάζονται λύσεις. Η ποιότητα της Βουλής των Αντιπροσώπων δεν εξαρτάται από το πόσο δυνατά θα φωνάζουν κάποιοι για το λάθος, αλλά από το πόσο αποτελεσματικά θα νομοθετήσουν για το σωστό. Ας αναζητήσουμε τους αρχιτέκτονες των λύσεων. Γιατί αν η πολιτική έχει γεμίσει καθρέφτες, η ψήφος μας είναι το μόνο εργαλείο που έχουμε για να αλλάξουμε πραγματικά το είδωλο.