1806: Όταν η Λευκωσία έπινε παγωμένο σερμπέ χωρίς να υπάρχει ούτε ένα ψυγείο
Αν σήμερα σου τελειώσει ο πάγος, ανοίγεις την κατάψυξη.
Αν δεν έχει, πας στο περίπτερο.
Αν ούτε εκεί βρεις, τον παραγγέλλεις.
Το 1806 όμως;
Δεν υπήρχε ούτε ηλεκτρισμός.
Ούτε ψυγείο.
Ούτε παγομηχανή.
Κι όμως…
Μέσα στον καύσωνα της Λευκωσίας υπήρχαν άνθρωποι που απολάμβαναν παγωμένα ποτά.
Όχι επειδή είχαν ανακαλύψει κάποια χαμένη τεχνολογία.
Απλώς… είχαν το Τρόοδος.
Το πρώτο «delivery» πάγου στην Κύπρο
Τον χειμώνα, το χιόνι από τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους συγκεντρωνόταν και αποθηκευόταν σε ειδικούς λάκκους ή υπόγειες αποθήκες, προστατευμένο με άχυρο και χώμα ώστε να διατηρείται μέχρι το καλοκαίρι.
Όταν οι θερμοκρασίες στη Μεσαορία γίνονταν αφόρητες, ο πάγος φορτωνόταν σε μουλάρια και κατέβαινε στη Λευκωσία.
Με άλλα λόγια…
Η Κύπρος είχε υπηρεσία delivery.
Μόνο που αντί για μηχανάκια, χρησιμοποιούσε… τετράποδους διανομείς.
Το «σορμπέ» δεν ήταν παγωτό
Η σημερινή λέξη «σορμπέ» μας παραπέμπει σε παγωμένο επιδόρπιο.
Στις αρχές όμως του 19ου αιώνα το σερμπέ (şerbet) ήταν κυρίως ένα γλυκό αρωματισμένο ποτό από λεμόνι, τριαντάφυλλο ή άλλα φρούτα.
Η μεγάλη πολυτέλεια ήταν να σερβίρεται παγωμένο.
Και για να γίνει αυτό, χρειαζόταν χιόνι από το Τρόοδος.
Με άλλα λόγια, πριν εμφανιστεί ο freddo espresso, η Λευκωσία είχε ήδη… freddo σερμπέ.
Πολυτέλεια για λίγους
Ο πάγος δεν ήταν καθημερινό αγαθό.
Ήταν ακριβός.
Τον απολάμβαναν κυρίως οι Οθωμανοί αξιωματούχοι, οι εύπορες οικογένειες και όσοι μπορούσαν να πληρώσουν για λίγη δροσιά μέσα στον κυπριακό καύσωνα.
Σήμερα ανεβάζουμε φωτογραφία με κοκτέιλ δίπλα στην πισίνα.
Τότε, αν κάποιος σέρβιρε παγωμένο σερμπέ τον Αύγουστο, έστελνε ακριβώς το ίδιο μήνυμα:
«Μπορώ να το αντέξω οικονομικά.»
Η μαρτυρία του 1806
Ανάμεσα στους περιηγητές που κατέγραψαν την καθημερινότητα της Κύπρου ήταν και ο Ali Bey el Abbassi, ο οποίος επισκέφθηκε το νησί από τις 4 Μαρτίου έως τις 12 Μαΐου 1806. Οι παρατηρήσεις του, όπως και δεκάδων άλλων ταξιδιωτών, διασώθηκαν αργότερα από τον Claude Delaval Cobham στο μνημειώδες έργο Excerpta Cypria (1908), μια ανθολογία ιστορικών μαρτυριών για την Κύπρο από τον 1ο έως τον 19ο αιώνα.
Η πιο αργή παραγγελία στην ιστορία
Σήμερα θυμώνουμε όταν το delivery αργήσει είκοσι λεπτά.
Το 1806, ο «διανομέας» ξεκινούσε από τις κορυφές του Τροόδους.
Με μουλάρια.
Σε χωματόδρομους.
Κάτω από τον ήλιο.
Και όμως…
Ο πάγος έφθανε στη Λευκωσία.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη καινοτομία εκείνης της εποχής να μην ήταν ο ίδιος ο πάγος.
Αλλά η υπομονή.
Και τελικά…
Την επόμενη φορά που θα απολαύσεις ένα σορμπέ ή έναν παγωμένο καφέ μέσα στον καύσωνα, θυμήσου ότι πριν από περισσότερα από διακόσια χρόνια κάποιος στη Λευκωσία έκανε ακριβώς το ίδιο.
Η μόνη διαφορά είναι ότι το δικό του παγάκι δεν βγήκε από την κατάψυξη.
Είχε διανύσει δεκάδες χιλιόμετρα από το Τρόοδος… πάνω στην πλάτη ενός μουλαριού.
Πηγές
CVAR – Centre of Visual Arts and Research, «A Catalan traveller disguised as Ali Bey el Abbassi, son of Othman Bey of Aleppo, was on his way to Mecca when he stopped in Cyprus»
Claude Delaval Cobham, Excerpta Cypria: Materials for a History of Cyprus, Cambridge University Press, 1908.