newsare.net
Πολλοί πιστεύουν ότι η βαφή των μαλλιών είναι μια συνήθεια που γεννήθηκε τον 20ό αιώνα, μαζί με τα κομμωτήρια και τις σύγχρονες καλλυντικές ετΠριν από τις βαφές του εμπορίου… οι Κύπριες έβαφαν ήδη τα μαλλιά τους
Πολλοί πιστεύουν ότι η βαφή των μαλλιών είναι μια συνήθεια που γεννήθηκε τον 20ό αιώνα, μαζί με τα κομμωτήρια και τις σύγχρονες καλλυντικές εταιρείες. Κι όμως, στην Κύπρο οι γυναίκες περιποιούνταν την εμφάνισή τους εδώ και αιώνες. Όχι με σωληνάρια και οξειδωτικά, αλλά με φυτά, βότανα και φυσικές χρωστικές που γνώριζαν καλά οι προηγούμενες γενιές. Η πιο γνωστή από αυτές ήταν η χένα (Lawsonia inermis), η οποία ήταν γνωστή και χρησιμοποιούνταν στην Κύπρο ήδη από παλαιότερους αιώνες. Ευρωπαίοι περιηγητές του 18ου και του 19ου αιώνα περιγράφουν ότι οι γυναίκες του νησιού χρησιμοποιούσαν τη χένα όχι μόνο για τα νύχια και τις παλάμες, αλλά και για τα μαλλιά τους, στα οποία χάριζε ένα φυσικό κοκκινοκάστανο χρώμα. Το 1785, ο Ιταλός περιηγητής Antonio Mondaini καταγράφει ότι η χένα χρησιμοποιούνταν ακόμη και για τη βαφή των μαλλιών και των γενιών. Μάλιστα, ο Antonio Mondaini σημειώνει ότι τα αλεσμένα φύλλα της χένας αναμιγνύονταν με νερό για να δημιουργήσουν μια πάστα, η οποία απλωνόταν στα μαλλιά και στα γένια, προσφέροντας ένα όμορφο φυσικό κόκκινο χρώμα. Λίγες δεκαετίες αργότερα, ο Αρχιδούκας Λουδοβίκος Σαλβατόρ παρατηρούσε ότι πολλές γυναίκες στην Κύπρο, όταν τα μαλλιά τους άρχιζαν να ασπρίζουν, τα έβαφαν με χένα, αφήνοντας το μείγμα ολόκληρη τη νύχτα ώστε το επόμενο πρωί να αποκτήσει το επιθυμητό χρώμα. Η χένα, όμως, δεν ήταν το μοναδικό φυσικό καλλυντικό που χρησιμοποιούσαν οι Κύπριες. Εξίσου διαδεδομένη ήταν η κόλα (kohl), μια μαύρη σκόνη με την οποία τόνιζαν το περίγραμμα των ματιών. Πέρα από την αισθητική της χρήση, πολλοί πίστευαν ότι προστάτευε τα μάτια από την έντονη αντηλιά, τη σκόνη και τις μολύνσεις. Η χρήση της καταγράφεται στις μαρτυρίες Ευρωπαίων περιηγητών του 18ου και του 19ου αιώνα, οι οποίες διασώζονται στη μνημειώδη συλλογή Excerpta Cypria του Claude Delaval Cobham. Δεν χρησιμοποιούσαν όμως μόνο χένα και κόλα. Οι λαϊκές παραδόσεις αναφέρουν επίσης αφεψήματα από φύλλα καρυδιάς, φασκόμηλο και άλλα βότανα που σκουραίνουν σταδιακά τα λευκά μαλλιά, ενώ για πιο ανοιχτές ανταύγειες αξιοποιούσαν το χαμομήλι σε συνδυασμό με τον κυπριακό ήλιο. Πολύ πριν εμφανιστούν οι χημικές βαφές, η ίδια η φύση αποτελούσε το πρώτο «κομμωτήριο» των Κυπρίων. Η φροντίδα των μαλλιών αποτελούσε κομμάτι της γυναικείας περιποίησης πολύ πριν εμφανιστούν τα σύγχρονα καλλυντικά. Στην ύπαιθρο, βέβαια, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Οι περισσότερες ηλικιωμένες γυναίκες δεν ένιωθαν την ανάγκη να κρύψουν τα λευκά τους μαλλιά. Αντίθετα, τα θεωρούσαν σημάδι εμπειρίας, αξιοπρέπειας και σεβασμού. Η συστηματική χρήση των εμπορικών βαφών άρχισε να εξαπλώνεται κυρίως στις πόλεις κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα και έγινε πραγματικά μαζική μόνο μετά τη δεκαετία του 1950. Είναι εντυπωσιακό ότι τα φυσικά αυτά καλλυντικά δεν αποτελούσαν απλώς μέσα καλλωπισμού. Ήταν μέρος της καθημερινής ζωής, των εθίμων, ακόμη και των κοινωνικών συναναστροφών. Σε πολλές περιπτώσεις οι γυναίκες συγκεντρώνονταν για να ετοιμάσουν τη χένα, μετατρέποντας μια απλή διαδικασία περιποίησης σε μια μικρή κοινωνική τελετουργία. Τελικά, οι γιαγιάδες μας ίσως να μη γνώρισαν ποτέ τις σύγχρονες βαφές των κομμωτηρίων. Γνώριζαν όμως καλά ότι η φύση μπορούσε να χαρίσει χρώμα στα μαλλιά, λάμψη στο βλέμμα και αυτοπεποίθηση στην καθημερινότητά τους. Και αυτή είναι ακόμη μία μικρή ιστορία που μας θυμίζει ότι πολλές από τις συνήθειες που θεωρούμε σήμερα «μοντέρνες» έχουν, στην πραγματικότητα, βαθιές ρίζες στην παράδοση του τόπου μας. Πηγές: Giovanni Mariti (1769) / Antonio Mondaini (1785) / Archduke Louis Salvator (1873) / Claude Delaval Cobham (ed.), Excerpta Cypria / History and Culture of Cypriot Dress (Cyprus Institute) / Dr Rita C. Severis – CVAR (Centre of Visual Arts and Research), Rita & Costas Severis Foundation / Society in Cyprus during the Ottoman Rule. Ο Κρίστοφερ Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης της Συλλογικής Μνήμης του κυπριακού εφημεριδικού Τύπου και ερευνητής ιστορικών τεκμηρίων της Κύπρου. Read more











